تغذیه بیماران سکته مغزی: راهنمای غذایی برای بهبودی و پیشگیری

تغذیه پس از سکته مغزی یک رکن اساسی در فرآیند بهبودی و توانبخشی است. چالش‌های فیزیکی و شناختی ناشی از سکته، توجه ویژه به نحوه تغذیه بیماران سکته مغزی را ضروری می‌سازد. آشنایی با دلایل سکته مغزی و رعایت تغذیه سالم می‌تواند سلامت شما را بهبود بخشد و خطر سکته مغزی دیگر را کاهش دهد. یک رژیم غذایی مناسب نه تنها به بازیابی قوای جسمانی و ترمیم بدن کمک می‌کند، بلکه مهم‌ترین عامل در پیشگیری از وقوع مجدد سکته به شمار می‌رود.

از مهم‌ترین ویژگی‌های تغذیه صحیح در این دوران می‌توان به رعایت اصول «کاهش فشار خون با محدودیت نمک»، «کنترل چربی و قند خون با انتخاب هوشمندانه کربوهیدرات‌ها» و «پیشگیری از سوءتغذیه و آتروفی عضلانی با پروتئین کافی» اشاره کرد. مطالعه این مطلب می‌تواند شما را در تغذیه بیماران سکته مغزی راهنمایی کند. با من همراه باشید.

مشکلات تغذیه پس از سکته مغزی

پس از سکته مغزی، ممکن است مشکلات زیر را داشته باشید:

• مشکلات در استفاده از بازو یا دست، که خوردن و آشامیدن را دشوار می‌کند.
• مشکلات حافظه و تفکر، که ممکن است به معنای فراموش کردن خوردن و آشامیدن باشد.
• از دست دادن اشتها ممکن است احساس گرسنگی نکنید.
• مشکلات بلع که دیسفاژی نیز نامیده می‌شود.

این مشکلات ممکن است تأمین تمام مواد مغذی مورد نیاز شما را دشوار و بهبودی شما را کند کند. اگر در بازو یا دست خود یا در حافظه و تفکر خود مشکل دارید، یک کاردرمان می‌تواند با وسایل کمکی و راهبردهایی برای کمک به یادآوری به شما کمک کند. اگر دیسفاژی دارید، آسیب‌شناس گفتار شما می‌تواند راهبردهایی را برای کمک به خوردن و آشامیدن ایمن توصیه کند. ممکن است به غذاها و نوشیدنی‌هایی با قوام متفاوت نیاز داشته باشید.

اصول تغذیه سالم پس از سکته مغزی

همانطور که در بخشی از مقاله می‌خوانیم:

Healthy eating can improve your health and reduce your risk of having another stroke.

تغذیه سالم می‌تواند سلامت شما را بهبود بخشد و خطر سکته مغزی دیگر را کاهش دهد.

Fruit and vegetables contain antioxidants,which can help reduce damage to blood vessels. They also contain potassium which can help control blood pressure. The fibre in fruit and vegetables can lower cholesterol. Folate – which is found in green leafy vegetables – may reduce the risk of stroke. Wholegrains and cereals also contain fibre and folate. Dairy foods are another source of potassium, along with calcium, which can also help control blood pressure.

میوه‌ها و سبزیجات حاوی آنتی‌اکسیدان‌ها هستند که می‌توانند به کاهش آسیب به رگ‌های خونی کمک کنند.آنها همچنین حاوی پتاسیم هستند که می‌تواند به کنترل فشار خون کمک کند. فیبر موجود در میوه‌ها و سبزیجات می‌تواند کلسترول را کاهش دهد. فولات – که در سبزیجات برگدار سبز یافت می‌شود – ممکن است خطر سکته مغزی را کاهش دهد. غلات کامل و سیریال‌ها نیز حاوی فیبر و فولات هستند. غذاهای لبنی منبع دیگری از پتاسیم هستند، همراه با کلسیم که آن نیز می‌تواند به کنترل فشار خون کمک کند.

یک متخصص تغذیه می‌تواند به اطمینان از دریافت تغذیه مناسب شما کمک کند. این ممکن است به معنای مصرف انواع خاصی از غذاها و نوشیدنی‌ها، خوردن غذای بیشتر یا کمتر و مصرف مکمل‌های غذایی باشد.

از انواع گسترده‌ای از غذاهای مغذی از این پنج گروه غذایی لذت ببرید:

• مقدار زیادی سبزیجات و میوه‌ها از انواع و رنگ‌های مختلف، حبوبات و لوبیا
• غذاهای غلات (سیریال) و انواع پرفیبر مانند نان‌ها، غلات، برنج، پاستا، نودل، جو دوسر، کینوا و جو
• گوشت‌های بدون چربی و مرغ، ماهی، تخم‌مرغ، توفو، آجیل، دانه‌ها، حبوبات و لوبیا
• شیر، ماست، پنیر و جایگزین‌های آنها
• مقدار زیادی آب بنوشید.

مصرف غذاهای حاوی چربی اشباع شده، نمک افزوده و قندهای افزوده را محدود کنید:

• چربی‌های اشباع شده باعث کلسترول بالا می‌شوند. غذاهایی که حاوی مقدار زیادی چربی‌های اشباع شده هستند مانند کره، خامه، مارگارین پخت، روغن نارگیل و همچنین بیسکویت، کیک، شیرینی، پای، گوشت‌های فرآوری شده، همبرگرهای تجاری، پیتزا، غذاهای سرخ شده، چیپس سیب زمینی، کرانچی و سایر تنقلات شور را محدود کنید.
• غذاها و نوشیدنی‌های حاوی نمک افزوده را محدود کنید. نمک زیاد می‌تواند فشار خون شما را افزایش دهد. برچسب‌ مواد خوراکی را بخوانید و گزینه‌های کم‌نمک‌تر را انتخاب کنید. هنگام پخت یا سر میز غذا نمک اضافه نکنید. به جای آن از گیاهان و ادویه‌ها برای افزایش طعم استفاده کنید. اگر مصرف نمک خود را به تدریج کاهش دهید، حس چشایی شما در چند هفته تنظیم می‌شود.
• قند زیاد می‌تواند به رگ‌های خونی آسیب برساند. برچسب‌ها را بخوانید و گزینه‌های کم‌قندتر را انتخاب کنید. حتی غذاهایی که ممکن است فکر نکنید شیرین هستند می‌توانند قند افزوده داشته باشند. غذاها و نوشیدنی‌های حاوی قندهای افزوده مانند آب نبات، نوشابه‌های شیرین شده با قند و نوشیدنی‌های میوه‌ای، ویتامین‌واترها، نوشیدنی‌های انرژی‌زا و ورزشی را محدود کنید.
• الکل: نوشیدن الکل خطر سکته مغزی دیگر را افزایش می‌دهد.

صبحانه بیماران سکته مغزی

• نان سنگک یا بربری سبوس‌دار + پنیر کم‌نمک + گردو + سبزی خوردن.
• جو دوسر پخته با شیر کم‌چرب و دارچین: به همراه موز خرد شده. شیرموز برای سکته مغزی یک گزینه عالی است زیرا پتاسیم بالایی دارد و به راحتی بلعیده می‌شود.
•  املت تخم‌مرغ با قارچ و فلفل دلمه‌ای (بدون نمک یا با نمک بسیار کم) به همراه یک لیوان شیر کم‌چرب.
•  اسموتی خانگی: ترکیب موز، یک مشت برگ اسفناج تازه، شیر بادام و یک قاشق بذر کتان.

نمونه برنامه غذایی هفتگی برای بیماران سکته مغزی

سوالات متداول

تجربه بیماران

محمد، ۶۸ ساله: بعد از سکته، دست راستم خوب کار نمی‌کرد و قاشق از دستم می‌افتاد. کاردرمان بهم یه قاشم با دسته ضخیم داد که راحت‌تر می‌تونم نگه دارم.

فرزانه، ۵۵ ساله: گاهی اصلاً احساس گرسنگی نمی‌کردم و یادم می‌رفت غذا بخورم. پرستارم پیشنهاد داد که برای خودم زنگ هشدار روی موبایلم تنظیم کنم. این کار خیلی کمکم کرد.

احمد رضا، ۷۲ ساله: موقع آب خوردن سرفه می‌کردم. گفتاردرمان بهم گفت مایعاتم باید غلیظ‌تر باشه. الان با پودری که به آب می‌زنم، بدون مشکل می‌تونم آب بنوشم.

حسن، ۵۸ ساله:  بعد از سکته حسابی ضعیف شده بودم. متخصص تغذیه برام مکمل‌های غذایی تجویز کرد که انرژی من رو خیلی بالا برد و شیرموز را به عنوان میان‌وعده عصرانه پیشنهاد داد. کمکم کرد تا بتونم بهتر فیزیوتراپی انجام بدم.

جمع‌بندی

هدف اصلی از تغذیه درمانی در بیماران سکته مغزی، کنترل عوامل خطرزای عروقی است. یک رژیم ایده‌ال برای این بیماران بر پایه اصول زیر استوار است:

• کاهش فشار خون: با محدودیت شدید سدیم (نمک) و افزایش مصرف پتاسیم (از طریق میوه‌ها، سبزیجات و لبنیات کم‌چرب).
• کنترل چربی خون: با جایگزینی چربی‌های اشباع با چربی‌های غیراشباع، مصرف فیبر کافی (حبوبات و غلات کامل) و حذف چربی‌های ترانس.
• کنترل قند خون: با پرهیز از قندها و کربوهیدرات‌های ساده و تصفیه شده.
• حفظ وزن ایده‌آل: با تنظیم کالری دریافتی و مصرف انرژی.
• پیشگیری از سوءتغذیه:که خود می‌تواند بهبودی را به تأثیر بیندازد. این امر با غنی‌سازی غذاها، استفاده از مکمل‌ها تحت نظر متخصص و تطابق بافت غذا برای حل مشکل بلع محقق می‌شود.

همکاری تیم چندرشته‌ای شامل متخصص تغذیه، کاردرمان و گفتاردرمان، موفقیت در دستیابی به این اهداف و در نهایت، بهبود کیفیت زندگی و کاهش چشمگیر خطر سکته مجدد را تضمین می‌کند.

منبع

Diet after stroke fact sheet | Stroke Foundation – Australia