عوارض قرص اورژانسی چیست ؟
قرص اورژانسی ممکن است باعث تهوع، سردرد، سرگیجه، خستگی، دلدرد، حساسیت سینهها و تغییر زمان قاعدگی شود. این عوارض معمولاً خفیف و موقتی هستند و طی چند روز برطرف میشوند. با اینحال، تأخیر قابلتوجه در پریود، خونریزی غیرمعمول یا درد شدید شکم نیاز به بررسی دارد.
مصرف قرص اورژانسی بهطور معمول باعث ناباروری نمیشود و بارداری را نیز خاتمه نمیدهد. در ادامه با من همراه باشید تا بدانید عوارض قرص اورژانسی چیست و تفاوت انواع آن، خطرات مصرف مکرر و نکات مهم پس از استفاده را بهصورت علمی بررسی کنیم.
قرص اورژانسی چیست و چگونه عمل میکند؟
قرص اورژانسی نوعی روش پیشگیری از بارداری است که پس از رابطه جنسی بدون محافظت یا شکست روش پیشگیری، مانند پارهشدن کاندوم، استفاده میشود.
این قرص عمدتاً با بهتأخیرانداختن یا جلوگیری از تخمکگذاری، احتمال بارداری را کاهش میدهد. بنابراین، زمان مصرف آن اهمیت زیادی دارد و هرچه زودتر پس از رابطه مصرف شود، معمولاً اثربخشی بیشتری خواهد داشت.
دو نوع اصلی قرص اورژانسی عبارتاند از:
لوونورژسترل(Levonorgestrel)
این قرص در بسیاری از کشورها با دوز ۱.۵ میلیگرم عرضه میشود و باید ترجیحاً هرچه زودتر و حداکثر تا ۷۲ ساعت پس از رابطه مصرف شود.
اولیپریستال استات (Ulipristal Acetate)
این دارو معمولاً با دوز ۳۰ میلیگرم عرضه میشود و میتواند تا ۱۲۰ ساعت یا پنج روز پس از رابطه استفاده شود.
هر دو دارو برای پیشگیری اورژانسی از بارداری به کار میروند، اما از نظر زمان مصرف، تداخل دارویی و نحوه شروع مجدد روشهای هورمونی پیشگیری تفاوتهایی دارند.
عوارض قرص اورژانسی چیست؟
بیشتر عوارض قرص اورژانسی موقتی هستند و همه افراد آنها را تجربه نمیکنند. نوع دارو، شرایط جسمی فرد و زمان مصرف میتوانند بر بروز علائم تأثیر بگذارند.
مهمترین عوارض احتمالی عبارتاند از:
۱. تهوع و گاهی استفراغ
تهوع یکی از عوارض شناختهشده قرص اورژانسی است. برخی افراد پس از مصرف دارو احساس ناراحتی معده یا تمایل به استفراغ دارند.
این حالت معمولاً خفیف است و خودبهخود برطرف میشود. بااینحال، اگر فرد پس از مصرف قرص استفراغ کند، زمان آن اهمیت دارد؛ زیرا ممکن است دارو بهطور کامل جذب نشده باشد.
پس از مصرف لوونورژسترل، استفراغ در دو ساعت اول ممکن است نیاز به تکرار دوز داشته باشد.
پس از مصرف اولیپریستال، اگر طی سه ساعت استفراغ اتفاق بیفتد، معمولاً باید درباره مصرف مجدد قرص با داروساز یا پزشک مشورت شود.
در این شرایط، نباید بدون بررسی نوع دارو و زمان استفراغ، خودسرانه دوز دیگری مصرف کرد.
۲. تغییر زمان قاعدگی
یکی از شایعترین نگرانیها پس از مصرف قرص اورژانسی، تغییر در زمان پریود است.
ممکن است قاعدگی بعدی:
- چند روز زودتر شروع شود.
- چند روز به تأخیر بیفتد.
- با خونریزی کمتر یا بیشتر از حالت معمول همراه باشد.
- درد و گرفتگی بیشتری داشته باشد.
این تغییرات معمولاً موقتی هستند. بااینحال، اگر قاعدگی بیش از هفت روز از زمان مورد انتظار عقب افتاد، بهتر است تست بارداری انجام شود.
۳. لکهبینی یا خونریزی نامنظم
برخی افراد چند روز پس از مصرف قرص اورژانسی، لکهبینی یا خونریزی خفیف را تجربه میکنند.
این خونریزی ممکن است با پریود طبیعی اشتباه گرفته شود؛ اما لکهبینی بهتنهایی نشانه قطعی جلوگیری از بارداری نیست.
اگر خونریزی بسیار شدید باشد، ادامه پیدا کند یا با درد شدید و سرگیجه همراه شود، بررسی پزشکی ضروری است.
۴. سردرد
سردرد از عوارض احتمالی قرصهای اورژانسی است. این علامت معمولاً خفیف است و طی مدت کوتاهی برطرف میشود.
سردرد شدید، ناگهانی یا همراه با اختلال بینایی و علائم عصبی نباید صرفاً به مصرف قرص نسبت داده شود و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
۵. سرگیجه و احساس ضعف
بعضی افراد پس از مصرف قرص اورژانسی دچار سرگیجه، احساس سبکی سر یا ضعف عمومی میشوند.
این علائم معمولاً موقتی هستند. اگر سرگیجه شدید باشد، فرد غش کند یا علائم ادامهدار شوند، باید علت آن بررسی شود.
۶. درد و گرفتگی زیر شکم
درد خفیف شکم، احساس سنگینی در پایین شکم یا گرفتگیهایی شبیه درد قاعدگی ممکن است پس از مصرف قرص ایجاد شوند.
اما درد شدید یا یکطرفه در پایین شکم، بهخصوص اگر چند هفته پس از مصرف دارو ایجاد شود یا با خونریزی و سرگیجه همراه باشد، نیازمند بررسی فوری است؛ زیرا در صورت وقوع بارداری، باید احتمال بارداری خارج از رحم نیز بررسی شود.
۷. حساسیت و درد سینهها
حساسشدن سینهها، احساس سنگینی یا درد هنگام لمس از دیگر عوارض احتمالی قرص اورژانسی است.
این علامت معمولاً گذراست و بهتنهایی نشانه بارداری محسوب نمیشود.
۸. خستگی و احساس خوابآلودگی
برخی افراد بعد از مصرف قرص اورژانسی احساس خستگی، بیحالی یا خوابآلودگی دارند. این حالت معمولاً کوتاهمدت است و نیاز به درمان خاصی ندارد.
۹. اسهال
اسهال نیز ممکن است در بعضی افراد پس از مصرف قرص اورژانسی رخ دهد؛ اگرچه از علائم اصلی و شایع آن نیست. در صورت شدید یا طولانیشدن اسهال، بهتر است با پزشک یا داروساز مشورت شود.
عوارض قرص اورژانسی تا چند روز ادامه دارد؟
بیشتر عوارض قرص اورژانسی طی چند ساعت تا چند روز کاهش پیدا میکنند.
برای مثال، تهوع، سردرد، سرگیجه، خستگی و درد خفیف شکم معمولاً موقتی هستند. اما تغییر زمان قاعدگی ممکن است تا پریود بعدی ادامه داشته باشد.
اگر علائم شدید باشند، بهبود پیدا نکنند یا با نشانههای غیرمعمول همراه شوند، نباید آنها را صرفاً عارضه طبیعی دارو دانست.
آیا قرص اورژانسی باعث عقب افتادن پریود میشود؟
بله. تغییر زمان قاعدگی یکی از اثرات شناختهشده قرص اورژانسی است.
این دارو با تأثیر بر روند تخمکگذاری و تغییرات هورمونی چرخه قاعدگی ممکن است باعث شود پریود بعدی زودتر یا دیرتر از زمان معمول اتفاق بیفتد.
البته تأخیر پریود همیشه به دلیل قرص نیست و احتمال بارداری نیز باید در نظر گرفته شود.
چه زمانی تست بارداری انجام دهیم؟
- اگر پریود بیش از هفت روز از زمان مورد انتظار عقب افتاده است، تست بارداری انجام دهید.
- اگر زمان قاعدگی مشخص نیست، سه هفته پس از آخرین رابطه بدون محافظت تست بارداری انجام دهید.
- اگر تست مثبت شد یا درد شدید شکم و خونریزی غیرعادی وجود داشت، برای بررسی پزشکی مراجعه کنید.
آیا قرص اورژانسی باعث خونریزی میشود؟
بله، ممکن است پس از مصرف قرص اورژانسی لکهبینی یا خونریزی خفیف ایجاد شود. این خونریزی معمولاً به دلیل تغییرات موقت هورمونی اتفاق میافتد و لزوماً به معنای شروع پریود یا موفقیت دارو نیست.
بنابراین، حتی اگر پس از مصرف قرص خونریزی مشاهده شود، در صورت تأخیر قاعدگی یا وجود احتمال بارداری، انجام تست در زمان مناسب ضروری است.
آیا قرص اورژانسی باعث ناباروری میشود؟
خیر. شواهد علمی نشان نمیدهند که مصرف قرصهای اورژانسی حاوی لوونورژسترل یا اولیپریستال باعث ناباروری دائمی شوند.
این داروها بهطور موقت بر روند تخمکگذاری اثر میگذارند و پس از رفع اثر دارو، امکان بازگشت باروری وجود دارد. حتی اگر شما در ماههای بعد تصمیم به بارداری داشته باشید، مصرف قبلی قرص اورژانسی بهخودیخود مانع بارداری نخواهد بود.
سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید میکند که قرصهای پیشگیری اورژانسی باعث تأخیر در بازگشت باروری نمیشوند.
آیا مصرف مکرر قرص اورژانسی خطرناک است؟
مصرف مکرر قرص اورژانسی ممکن است باعث بینظمی بیشتر قاعدگی، لکهبینی و افزایش عوارضی مانند تهوع یا سردرد شود. بااینحال، شواهد موجود نشان نمیدهند که استفاده مکرر از قرصهای اورژانسی بهخودیخود باعث ناباروری یا آسیب دائمی به دستگاه تولیدمثل شود.
نکته مهم این است که قرص اورژانسی برای پیشگیری منظم از بارداری طراحی نشده است. اگر فرد بهطور مرتب به پیشگیری نیاز دارد، بهتر است از روشهای مطمئنتر و مناسبتر مانند قرصهای پیشگیری منظم، کاندوم، ایمپلنت یا آییودی استفاده کند.
آیا قرص اورژانسی باعث سقط جنین میشود؟
خیر. قرص اورژانسی با قرصهای سقط دارویی تفاوت دارد.
قرصهای اورژانسی عمدتاً با بهتأخیرانداختن یا جلوگیری از تخمکگذاری، احتمال بارداری را کاهش میدهند. این داروها برای خاتمهدادن به بارداری تثبیتشده طراحی نشدهاند. اگر شما پیش از مصرف دارو باردار شده باشید، قرص اورژانسی برای پایاندادن به بارداری مؤثر نیست.
آیا قرص اورژانسی به کبد و کلیه آسیب میزند؟
در افراد سالم، مصرف معمول و تکدوز قرصهای اورژانسی بهطور معمول باعث آسیب دائمی کبد یا کلیه نمیشود.
بااینحال، افراد مبتلا به بیماریهای زمینهای، بهویژه بیماری شدید کبدی، باید درباره انتخاب دارو با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
همچنین مصرف بعضی داروها ممکن است اثربخشی قرص اورژانسی را کاهش دهد؛ بنابراین اعلام داروهای مصرفی به داروساز اهمیت دارد.
چه زمانی بعد از مصرف قرص اورژانسی باید به پزشک مراجعه کرد؟
بیشتر عوارض قرص اورژانسی خفیف هستند؛ اما برخی علائم نیازمند بررسی پزشکیاند.
در شرایط زیر مراجعه پزشکی اهمیت دارد:
- درد شدید یا مداوم در پایین شکم، بهویژه درد یکطرفه
- غش، ضعف شدید یا سرگیجه قابلتوجه
- خونریزی بسیار شدید یا غیرمعمول
- مثبتشدن تست بارداری
- تأخیر قابلتوجه در قاعدگی همراه با احتمال بارداری
- علائم حساسیت شدید مانند تورم صورت و زبان یا دشواری در تنفس
درد شدید شکم در فردی که پس از مصرف قرص اورژانسی باردار شده است، باید از نظر بارداری خارج از رحم بررسی شود. این وضعیت میتواند خطرناک باشد و به مراقبت فوری نیاز دارد.

رابطه جنسی بعد از مصرف قرص اورژانسی
قرص اورژانسی از رابطههای جنسی بعدی محافظت نمیکند. به این معنا که اگر شما پس از مصرف قرص دوباره رابطه بدون محافظت داشته باشید، همچنان احتمال بارداری وجود دارد.
همچنین زمان شروع مجدد روشهای هورمونی پیشگیری به نوع قرص بستگی دارد:
- پس از لوونورژسترل، معمولاً میتوان روش هورمونی پیشگیری را بلافاصله شروع یا از سر گرفت.
- پس از اولیپریستال، باید تا پنج روز کامل برای شروع مجدد روشهای حاوی پروژستین صبر کرد و در این فاصله از کاندوم یا پرهیز از رابطه استفاده کرد. پس از شروع روش هورمونی نیز باید تا زمان مؤثرشدن آن، طبق دستور پزشک یا راهنمای روش موردنظر، از روش پشتیبان استفاده شود.
قرص اورژانسی همچنین از بیماریهای مقاربتی مانند کلامیدیا، سوزاک و HIV جلوگیری نمیکند.
چه عواملی ممکن است اثربخشی قرص اورژانسی را کاهش دهند؟
قرص اورژانسی همیشه از بارداری جلوگیری نمیکند. عوامل زیر ممکن است بر اثربخشی آن تأثیر بگذارند:
تأخیر در مصرف
هرچه مصرف قرص دیرتر انجام شود، احتمال کاهش اثربخشی بیشتر است.
استفراغ پس از مصرف
استفراغ در فاصله زمانی مشخص پس از مصرف ممکن است جذب دارو را مختل کند.
برخی داروها
داروهای القاکننده آنزیم کبدی مانند بعضی داروهای ضدصرع، ریفامپین و علف چای (St John’s wort) میتوانند اثربخشی قرص را کاهش دهند.
وزن و شاخص توده بدنی
برخی شواهد نشان میدهند اثربخشی قرصهای اورژانسی خوراکی، بهخصوص لوونورژسترل، ممکن است در افراد دارای وزن یا BMI بالاتر کاهش یابد؛ اما این موضوع به معنای بیاثر بودن قطعی دارو یا محرومیت این افراد از پیشگیری اورژانسی نیست. آییودی مسی در این شرایط مؤثرترین گزینه اورژانسی محسوب میشود.
آیا قرص اورژانسی برای پیشگیری از بارداری کاملاً مؤثر است؟
خیر. هیچیک از قرصهای اورژانسی خوراکی صددرصد از بارداری جلوگیری نمیکنند.
اثربخشی آنها به نوع دارو، زمان مصرف، زمان تخمکگذاری، وزن بدن، تداخلات دارویی و شرایط فرد بستگی دارد.
در صورت نیاز به مؤثرترین روش پیشگیری اورژانسی، آییودی مسی که معمولاً تا پنج روز پس از رابطه بدون محافظت قابلاستفاده است، گزینه بسیار مؤثری محسوب میشود و میتواند برای پیشگیری طولانیمدت نیز باقی بماند.
بررسی علمی عوارض قرص اورژانسی
۱. سازمان جهانی بهداشت (WHO)؛ ایمنی و عوارض قرصهای اورژانسی
سازمان جهانی بهداشت در برگه اطلاعات علمی پیشگیری اورژانسی توضیح میدهد که عوارض این داروها معمولاً خفیف و کوتاهمدت هستند. تهوع، استفراغ، لکهبینی، خونریزی نامنظم و خستگی از عوارض احتمالی محسوب میشوند.
این سازمان همچنین تأکید میکند که داروهای پیشگیری اورژانسی به باروری آینده آسیب نمیزنند و باعث تأخیر در بازگشت توانایی باروری نمیشوند.
منبع
۲. کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG)؛ عوارض کوتاهمدت
ACOG در راهنمای آموزشی خود درباره پیشگیری اورژانسی، عوارضی مانند سردرد، تهوع، استفراغ، حساسیت سینهها، درد شکم، سرگیجه و خستگی را گزارش میکند.
این راهنما همچنین توضیح میدهد که ممکن است زمان پریود بعدی تغییر کند و لکهبینی موقت اتفاق بیفتد.
منبع
۳. خدمات سلامت ملی بریتانیا (NHS)؛ عوارض قرص اورژانسی
NHS عوارض شایع قرص اورژانسی را شامل سردرد، تهوع و درد یا گرفتگی شبیه درد قاعدگی معرفی میکند. این سازمان تأکید دارد که عوارض جدی نادر هستند.
در صورت استفراغ در دو ساعت اول پس از مصرف قرص، ممکن است نیاز به دریافت دوز جایگزین وجود داشته باشد و باید از داروساز راهنمایی گرفت.
منبع
۴. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC)؛ توصیههای بالینی پیشگیری اورژانسی
راهنمای CDC به زمان مصرف قرصهای اورژانسی، تفاوت لوونورژسترل و اولیپریستال، احتمال کاهش اثربخشی در برخی شرایط و نحوه شروع مجدد روشهای هورمونی پیشگیری میپردازد.
منبع
۵. راهنمای تخصصی انجمن سلامت جنسی و باروری بریتانیا (FSRH)
این راهنمای تخصصی، روشهای مختلف پیشگیری اورژانسی، دوز داروها، محدودیت زمانی مصرف، تداخلات دارویی و ملاحظات مربوط به وزن و شاخص توده بدنی را بررسی میکند.
منبع:
تجربه مصرفکنندگان قرص اورژانسی
سمیرا، ۲۴ ساله: بعد از مصرف قرص اورژانسی، کمی احساس تهوع و سردرد داشتم. ابتدا نگران شدم، اما این علائم بعد از یکی دو روز کمتر شدند. چیزی که بیشتر ذهنم را درگیر کرد، عقبافتادن پریودم بود. بعد از انجام تست بارداری در زمان مناسب، خیالم راحت شد و متوجه شدم تغییر زمان قاعدگی میتواند یکی از عوارض قرص باشد.
مریم، ۳۰ ساله: چند روز بعد از مصرف قرص، لکهبینی داشتم و تصور کردم پریودم زودتر شروع شده است. اما بعد متوجه شدم لکهبینی لزوماً به معنای شروع قاعدگی نیست. برای اطمینان، در زمان مناسب تست بارداری انجام دادم. تجربه من باعث شد اهمیت آگاهی از عوارض قرص اورژانسی را بهتر درک کنم.
نازنین، ۲۷ ساله: بعد از مصرف قرص اورژانسی، سینههایم حساس شده بودند و زیر شکمم کمی درد میکرد. این علائم باعث نگرانیام شد، اما شدت زیادی نداشتند و بهتدریج برطرف شدند. از آن زمان فهمیدم که اگر درد شدید یا غیرعادی باشد، نباید آن را بدون بررسی به عوارض دارو نسبت داد.
سؤالات متداول درباره عوارض قرص اورژانسی
۱. آیا قرص اورژانسی باعث چاقی میشود؟
افزایش وزن پایدار از عوارض شناختهشده و ثابتشده مصرف تکدوز قرص اورژانسی نیست. ممکن است برخی افراد بهطور موقت احساس نفخ یا تغییرات جسمی داشته باشند، اما این موضوع به معنای افزایش چربی بدن نیست.
۲. آیا قرص اورژانسی باعث ریزش مو میشود؟
ریزش مو از عوارض شایع و شناختهشده مصرف تکدوز قرص اورژانسی نیست. اگر ریزش مو ادامهدار باشد، بهتر است علل دیگری مانند کمبودهای تغذیهای، اختلالات تیروئید یا عوامل هورمونی بررسی شوند.
۳. آیا مصرف قرص اورژانسی باعث کیست تخمدان میشود؟
شواهد معتبر، مصرف معمول قرص اورژانسی را بهعنوان علت اثباتشده ایجاد کیست تخمدان معرفی نمیکنند. اگر درد لگنی مداوم یا شدید وجود دارد، بررسی پزشکی لازم است.
۴. اگر بعد از مصرف قرص اورژانسی پریود نشویم، چه کنیم؟
اگر پریود بیش از هفت روز از زمان مورد انتظار عقب افتاده باشد، باید تست بارداری انجام شود. حتی اگر زمان قاعدگی مشخص نباشد، انجام تست سه هفته پس از آخرین رابطه بدون محافظت توصیه میشود.
۵. آیا میتوان در یک ماه دو بار قرص اورژانسی مصرف کرد؟
در صورت نیاز، مصرف مجدد قرص اورژانسی ممکن است؛ اما میتواند بینظمی قاعدگی و عوارض موقت را افزایش دهد. همچنین نوع دارو و فاصله مصرف اهمیت دارد. بهتر است برای انتخاب روش مناسب با پزشک یا داروساز مشورت شود.
۶. آیا قرص اورژانسی باعث ناباروری در آینده میشود؟
خیر. شواهد علمی نشان نمیدهند که قرصهای اورژانسی باعث ناباروری دائمی شوند. توانایی باروری پس از مصرف این داروها معمولاً بدون تأخیر به وضعیت طبیعی بازمیگردد.
۷. آیا خونریزی بعد از قرص اورژانسی یعنی بارداری اتفاق نیفتاده است؟
خیر. لکهبینی یا خونریزی پس از مصرف قرص بهتنهایی نشانه قطعی موفقیت پیشگیری نیست. برای اطمینان باید در زمان مناسب تست بارداری انجام شود.
جمعبندی
عوارض قرص اورژانسی معمولاً خفیف و موقتی هستند. تهوع، سردرد، سرگیجه، خستگی، درد شکم، حساسیت سینهها، لکهبینی و تغییر زمان قاعدگی از مهمترین عوارض احتمالی این دارو محسوب میشوند.
مصرف قرص اورژانسی بهطور معمول باعث ناباروری دائمی یا آسیب به توانایی باروری آینده نمیشود؛ اما این دارو روش مناسبی برای پیشگیری منظم از بارداری نیست و از بیماریهای مقاربتی نیز جلوگیری نمیکند.
اگر پس از مصرف دارو پریود بیش از هفت روز به تأخیر افتاد، تست بارداری انجام دهید. همچنین درد شدید شکم، غش یا خونریزی غیرعادی نیازمند بررسی پزشکی است.
منابع علمی