آزمایشهای مربوط به کبد چیست و چه کاربردی دارد؟
- 17 تیر 1404
- دسته بندی: کبد
- بدون دیدگاه
تأیید شده توسط پزشکان متخصص سمانیک
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان سمانیک مشاوره بگیرید.
آزمایشهای مربوط به کبد مجموعهای از آزمایشهای خون هستند که برای بررسی سلامت و عملکرد کبد انجام میشوند و نشان میدهند آیا سلولهای کبدی آسیب دیدهاند یا کبد بهدرستی وظایف خود را انجام میدهد. این آزمایشها شامل آنزیمهایی مانند ALT و AST (نشاندهنده آسیب سلولی)، ALP (مرتبط با مشکلات مجاری صفراوی)، بیلیروبین (ارزیابی زردی) و آلبومین (بررسی توان کبد در ساخت پروتئینها) هستند. پزشکان از این آزمایشها برای تشخیص بیماریهایی مانند کبد چرب، هپاتیت، سیروز، نارسایی کبد و همچنین پیگیری روند درمان و شدت بیماری استفاده میکنند.
در این مقاله با من همراه باشید تا بررسی کنیم آزمایش های مربوط به کبد چیست و چه کاربردی دارد؟ چه فاکتورهایی در آزمایش کبد مهم است؟ محدودهی خطرناک در آزمایشات کبد چقدر است؟ پاسخ به تمامی این سوالات را با هم در این مقاله بررسی میکنیم.
رایج ترین آزمایشهای مربوط به کبد کدامند؟
برخی از رایجترین آزمایشهای عملکرد کبد شامل موارد زیر هستند:
آزمایش آلانین ترانس آمیناز (ALT)
آنزیم ALT در بدن به متابولیسم پروتئینها کمک میکند . اگر کبد آسیب دیده باشد یا بهدرستی کار نکند این آنزیم وارد جریان خون شده و سطح آن در خون افزایش مییابد. بالا بودن میزان ALT نسبت به حد طبیعی میتواند نشانهای از آسیب کبدی باشد.
آزمایش آزمایش اسپارتات آمینوترنسفراز (AST)
آنزیم AST در بخشهای مختلفی از بدن وجود دارد، از جمله:
- قلب
- مغز
- پانکراس
- کبد
- عضلات
در صورت آسیب دیدن کبد AST میتواند وارد جریان خون شود. نتیجه بالا در این آزمایش ممکن است نشاندهنده مشکلی در عملکرد کبد یا عضلات باشد. با توجه به اینکه سطح AST بهتنهایی شاخص اختصاصی برای آسیب کبدی نیست، معمولاً همراه با ALT اندازهگیری میشود تا وضعیت کبد بهتر بررسی شود. برای مثال نسبت بالای AST به ALT میتواند نشانهای از بیماری کبدی ناشی از مصرف الکل باشد.
آزمایش آلکالین فسفاتاز (ALP)
آنزیم آلکالین فسفاتاز (ALP) در استخوانها، مجاری صفراوی و کبد یافت میشود. این آزمایش معمولاً به همراه چندین آزمایش دیگر درخواست میشود و میتواند برای ارزیابی عملکرد سیستم مجاری صفراوی کبد استفاده شود.
آزمایش آلبومین
آلبومین اصلیترین پروتئینی است که در کبد تولید میشود و نقشهای مهم مختلفی در بدن بر عهده دارد.
همانطور که در متن مقاله آمده:
albumin nourishes your tissues and transports hormones, vitamins, and other substances throughout your body. An albumin test measures how well your liver is making this particular protein.
آلبومین به تغذیه بافتهای بدن کمک میکند و همچنین به جابهجایی هورمونها، ویتامینها وسایر مواد در بدن میپردازد. آزمایش آلبومین میزان تولید این پروتئین خاص توسط کبد را بررسی میکند و میتواند شاخصی از عملکرد سالم کبد باشد.
آزمایش بیلیروبین
بیلیروبین یک ماده زاید است که از تجزیه گلبولهای قرمز خون تولید میشود. این ماده بهطور طبیعی در کبد پردازش شده و از طریق مدفوع دفع میشود. اگر کبد آسیبی داشته باشد، قادر به تجزیه بیلیروبین نخواهد بود و در نتیجه سطح آن در خون بهطور غیر عادی زیاد میشود. برخی بیماریهای ارثی نیز میتوانند باعث بالا رفتن سطح بیلیروبین شوند؛ حتی در شرایطی که عملکرد کبد طبیعی باشد.
| نام آزمایش | موارد استفاده / نشانهها | مقادیر طبیعی و غیرطبیعی |
| ALT | بالا بودن ALT میتواند نشاندهنده آسیب به کبد باشد. | مقادیر خیلی بالا (بیش از ۱۰۰۰ U/L) معمولاً ناشی از هپاتیت ویروسی، هپاتیت ایسکمیک یا آسیب دارویی است. در زنان: بالاتر از ۲۵ IU/L و در مردان: بالاتر از ۳۳ IU/L نیاز به بررسی بیشتر دارد. |
| AST | بالا بودن AST ممکن است نشانهای از مشکل در کبد یا عضلات باشد. اگر فقط AST بالا باشد و ALT طبیعی باشد، ممکن است مشکل قلبی یا عضلانی مطرح باشد. اگر ALT، بیلیروبین و ALP نیز بالا باشند، احتمال آسیب کبدی وجود دارد. | محدوده طبیعی AST در بزرگسالان معمولاً تا ۳۶ U/L است (در نوزادان و کودکان ممکن است بالاتر باشد). |
| ALP | افزایش ALP ممکن است به دلیل التهاب کبد، انسداد مجاری صفراوی یا بیماریهای استخوانی باشد. در کودکان و نوجوانان به دلیل رشد استخوانها، سطح ALP میتواند بالا باشد. بارداری نیز میتواند سطح ALP را افزایش دهد. | محدوده طبیعی در بزرگسالان: ۲۰ تا ۱۴۰ IU/L |
| آلبومین | کاهش آلبومین میتواند نشاندهنده عملکرد ضعیف کبد باشد. این وضعیت در بیماریهایی مانند سیروز، سوءتغذیه و سرطان دیده میشود. | محدوده طبیعی: ۳۵ تا ۵۰ گرم در لیتر (g/L). البته آلبومین پایین ممکن است به علت تغذیه ناکافی، بیماری کلیوی، عفونت یا التهاب هم باشد. |
| بیلیروبین | بالا بودن بیلیروبین ممکن است نشاندهنده عملکرد ناقص کبد باشد. اگر همزمان ALT یا AST هم بالا باشند، احتمال سیروز یا هپاتیت مطرح میشود. | محدوده طبیعی بیلیروبین تام: ۰٫۱ تا ۱٫۲ میلیگرم در دسیلیتر (mg/dL) |
آزمایش عملکرد کبد چه زمانی انجام میشود؟
پزشکان معمولاً در شرایط زیر انجام آزمایش عملکرد کبد را توصیه میکنند:
- برای بررسی آسیبهای احتمالی ناشی از عفونتهای کبدی مانند هپاتیت B و C بهویژه اگر احتمالل اینکه در معرض ویروس عامل هپاتیت قرار گرفته باشید ، باشد.
- برای پایش عوارض جانبی برخی داروها، چراکه مشخص شده برخی داروها میتوانند بر کبد اثر بگذارند. مانند:
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)
- داروهای کاهنده کلسترول (استاتینها)
- آنتیبیوتیکها
- داروهای ضد تشنج
- داروهای درمان سل
- اگر دچار بیماری کبدی هستید برای پیگیری روند بیماری و ارزیابی اثربخشی درمانی که در حال حاضر انجام میدهید.
- اگر علائم اختلالات کبدی را دارید یا سابقه خانوادگی بیماریهایی مانند کبد چرب دارید.
- در صورت ابتلا به برخی مشکلات پزشکی مانند:
- تریگلیسیرید بالا
- دیابت
- فشار خون بالا
- کمخونی
- اگر بهطور مرتب الکل مصرف میکنید.
- در صورت ابتلا به بیماریهای کیسه صفرا
هر یک از این آزمایشها میتوانند جنبههای متفاوتی از عملکرد کبد را نشان دهند. مثلا افزایش سطح آنزیمهای آلانین ترانسآمیناز (ALT) و آسپارتات ترانسآمیناز (AST) که با افزایش متناسب در بیلیروبین و آلکالین فسفاتاز همراه نیست اغلب نشانهای از آسیب کبدی میباشد.
سوالات متداول
آزمایشهای مربوط به کبد چه کاربردی دارد؟
این آزمایشها به بررسی سلامت کلی کبد، تشخیص بیماریهایی مثل هپاتیت یا کبد چرب، و بررسی تأثیر داروها بر عملکرد کبد کمک میکنند.
چه زمانی باید آزمایش عملکرد کبد انجام شود؟
زمانی که علائم بیماری کبدی دارید، داروهایی مصرف میکنید که ممکن است به کبد آسیب بزنند یا سابقه خانوادگی بیماری کبدی دارید بهتر است این آزمایش را انجام دهید
آزمایش ALT و AST چه چیزی را نشان میدهند؟
این آنزیمها در صورت آسیب دیدن کبد وارد خون میشوند و بالا بودن آنها میتواند نشانه التهاب یا آسیب کبدی باشد.
بیلیروبین در بدن چه نقشی دارد و چرا آزمایش آن مهم است؟
بیلیروبین از تجزیه گلبولهای قرمز تولید شده بو باید کبد آن را دفع کند بالا بودن آن میتواند نشانه نارسایی یا اختلال عملکرد کبد باشد
قبل از انجام آزمایشهای مربوط به کبد باید چه آمادگیهایی داشت؟
پزشک ممکن است از شما بخواهد چند ساعت ناشتا باشید یا از برخی داروها مصرف نکنید اما نوشیدن آب مشکلی ندارد.
تجارب افراد
علی ۴۷ ساله: “مدتی دچار خستگی مداوم و کاهش اشتها شده بودم، اما چون علائم خاصی نداشتم پیگیری نکردم با توصیه پزشکم آزمایش عملکرد کبد دادم و مشخص شد که آنزیمهای ALT و AST من بالاتر از حد طبیعی است. همین باعث شد خیلی زود متوجه کبد چرب بشم و قبل از اینکه بیماری شدیدتر شود به درمان آن بپردازم.”
زهره ۳۷ ساله: “من مدتی بود پوست و سفیدی چشمم کمی زرد شده بود و رنگ ادرارم هم تیرهتر شده بود. ازمایش عملکرد کبد دادم و متوجه شدم که سطح بیلیروبینم بالاست. تشخیص اولیه هپاتیت خفیف بود که با دارو و شروع درمان بهموقع کنترل شد. اگر زود آزمایش نمیدادم ممکن بود دیر تشخیص بدیم و آسیب بیشتری به کبدم وارد شود.”
شما میتوانید از مکمل سلناک پلاس برای بهبود عملکرد کبد خود استفاده کنید. این مکمل توسط شرکت سمانیک تولید شده که که خواص آنتی اکسیدانی و ضد التهابی بسیار قوی دارد. سلناک پلاس حاوی سه ترکیب سلنیوم، عصاره خارمریم و ان استیل سیستئین است که حفاظت از کبد شما، سم زدایی از کبد و رفع التهابات در بدن به ویژه در کبد را بر عهده دارد و همچنین در حفظ سلامت پوست و پیشگیری از ایجاد آکنههای پوستی و بهبود آن نقش دارد. این ترکیبات همچنین خواص آنتیاکسیدانی بسیار قوی دارند و در محافظت از سلولها نقش مهمی ایفا میکنند.
نتیجه گیری
آزمایشهای مربوط به کبد، آزمایشهایی خونی هستند که به بررسی سلامت کبد میپردازند. تغییر در میزان بعضی از آنزیمها یا پروتئینها میتواند زنگ خطری برای وجود مشکلاتی مثل بیماریهای کبدی یا هپاتیت باشد. همچنین این آزمایشهای مربوط به کبد میتوانند نشان دهند که آیا داروهایی که مصرف میکنید به کبد شما آسیب وارد کردهاند یا نه و هم روند پیشرفت یا بهبود بیماری کبدی را مشخص کنند. پس از دریافت نتایج آزمایش، پزشک میتواند آنها را برای شما تفسیر کند و مشکل شما را بررسی کند. در صورتی که پزشک به بیماری کبدی مشکوک باشد ممکن است برای بررسی بیشتر آزمایشهای تصویربرداری یا نمونهبرداری از کبد را تجویز کند.
منابع
Everything to Know About Fatty Liver Disease