پسوریازیس چیست؟
پسوریازیس یک بیماری مزمن خودایمنی پوست است که باعث میشود چرخهی طبیعی رشد سلولهای پوستی بسیار سریعتر از حالت عادی شود.
در افراد سالم، سلولهای پوست طی چند هفته جایگزین میشوند، اما در پسوریازیس این روند در عرض چند روز اتفاق میافتد و همین موضوع باعث تجمع سلولها روی سطح پوست میشود. نتیجهی آن ایجاد پلاکهای قرمز، ملتهب و پوسته پوسته است که معمولاً همراه با خارش یا سوزش هستند.
اگرچه این بیماری مسری نیست، اما آگاهی از اینکه چه چیزی پسوریازیس را تحریک میکند میتواند به کنترل بهتر علائم کمک کند. پسوریازیس میتواند کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد و اغلب با بیماریهای دیگر مانند آرتریت پسوریاتیک (التهاب مفاصل ناشی از پسوریازیس)، مشکلات قلبی و افسردگی همراه باشد.
روشهای درمانی پسوریازیس
درمان پسوریازیس به طور کامل این بیماری را ریشهکن نمیکند، اما میتواند علائم آن را کنترل کرده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود دهد. درمانها معمولاً بر اساس شدت بیماری انتخاب میشوند و شامل سه دسته اصلی هستند:
- درمانهای موضعی (مثل کرمها و پمادها)
- درمانهای سیستمیک (داروهای خوراکی یا تزریقی)
- فوتوتراپی (نوردرمانی)
در موارد خفیف، بیشتر از کرمها و لوسیونهای موضعی استفاده میشود که التهاب، خارش و پوستهریزی را کاهش میدهند. در موارد متوسط تا شدید، ممکن است داروهای سیستمیک یا نوردرمانی لازم باشد.
یکی از محصولات موضعی پرکاربرد برای درمان پسوریازیس، کرم پسوسرام است که به دلیل ترکیبات گیاهی ویژهاش به عنوان قاتل پسوریازیس شناخته میشود.
این کرم با کاهش التهاب، نرم کردن پوست و کم کردن پوستهریزی میتواند به شکل موثری علائم بیماری را تسکین دهد. بیماران بسیاری گزارش کردهاند که با استفادهی منظم از این کرم، قرمزی و خارش پلاکهای پوستی آنها به شکل چشمگیری کاهش یافته است.
علت زمینهای ایجاد پسوریازیس چیست؟
علت دقیق پسوریازیس هنوز ناشناخته است؛ اما عوامل مهم موثر در ایجاد آن عبارتند از:
-
- ژنتیک: ترکیبی از ژنها، مانند PSORS1، IL12B یا IL23R، احتمال ابتلا به پسوریازیس را بیشتر میکنند. داشتن یک خویشاوند مبتلا، خطر را بالا میبرد، ولی حتی بدون سابقه خانوادگی هم ممکن است فرد مبتلا شود.
- سیستم ایمنی: در پسوریازیس، سلولهای لنفوسیت T به پوست حمله کرده و باعث التهاب و تسریع تولید سلولهای پوستی میشوند. این واکنش اشتباه معمولاً نیاز به یک محرک دارد و بدون آن ممکن است بیماری بروز نکند.
چه چیزی پسوریازیس را تحریک میکند؟
پسوریازیس بدون دلیل خاصی شروع نمیشود و اغلب یک محرک (Trigger) بیرونی یا درونی باعث میشود سیستم ایمنی بدن فعال شده و ضایعات پوستی ظاهر شوند یا بدتر شوند.
- استرس شدید: یکی از رایجترین محرکهاست و میتواند سبب تحریک پسوریازیس شود؛ استرس باعث التهاب بیشتر میشود و التهاب باعث استرس بیشتر.
- آسیب پوستی (Koebner phenomenon): هر گونه آسیب مانند خراش، آفتابسوختگی، گزش حشرات یا تاتو ممکن است ضایعه جدیدی ایجاد کند.
- عفونتها: بهویژه گلودرد استرپتوکوکی، عفونت تنفسی یا گوش که بعد از ۲ تا ۶ هفته میتواند عامل شعلهور شدن بیماری باشد.
- داروها: برخی داروها میتوانند شروع کننده یا تشدید کننده پسوریازیس باشند؛ شامل بتابلاکرها، لیتیوم، داروهای ضد مالاریا، NSAIDها، برخی داروهای فشارخون (مثل ACE inhibitors) و مهارکنندههای TNF.
- سیگار و الکل: هر دو التهابزا هستند و خطر بروز یا وخامت پسوریازیس را افزایش میدهند. همچنین ممکن است پاسخ به درمان را کمتر کنند.
- هوای سرد و خشکی: هوای سرد معمولاً خشکی پوست و کاهش نور خورشید ایجاد میکند که هر دو زمینهساز شعلهورسازی هستند؛ درحالیکه هوای گرم و مرطوب معمولاً مفید است.
- چاقی: اضافه وزن التهاب سیستمیک را بالا میبرد و به شدت یافتن پسوریازیس منجر میشود. حفظ وزن مناسب میتواند شدت بیماری را کاهش دهد .
- غذا و حساسیتهای فردی: برخی بیماران تجربه کردهاند که غذاهایی مثل لبنیات، غذاهای فرآوریشده و شکر ممکن است عود بیماری را فعال کنند اما این حساسیتها بسیار فردیاند و نیاز به بررسی شخصی دارند .
پیشگیری و کنترل محرکهای پسوریازیس
برای کنترل پسوریازیس، علاوه بر درمانهای دارویی، تغییر سبک زندگی و مدیریت محرکها اهمیت دارد. به نکات زیر توجه کنید:
- شناسایی محرکها: نگه داشتن دفترچه یادداشت روزانه از نوع غذا، استرس، آبوهوا و واکنشهای پوست میتواند الگوها را آشکار کند.
- اجتناب از محرکهای شناخته شده: مانند داروهای مشکل ساز، الکل، سیگار
- مدیریت استرس: یوگا، مدیتیشن، تنفس عمیق یا رواندرمانی میتوانند کارساز باشند.
- محافظت از پوست: استفاده از ضدآفتاب، مرطوبکننده، لباس مناسب و اجتناب از خراش یا سایش.
- کنترل عفونتها: مثل جلوگیری از سرماخوردگی، درمان سریع گلودرد و رعایت بهداشت دهان و پوست.
- اجتناب از سیگار و نوشیدنی زیاد: ترک سیگار و کاهش مصرف الکل میتواند شدت و دفعات شعلهورسازی را کم کند.
- کاهش وزن و تغذیه سالم: وزن مناسب و رژیم غذایی ضد التهاب (میوه، سبزی، غلات کامل، چربیهای سالم) مفید است.
سؤالات متداول
آیا پسوریازیس بدون محرک ظاهر میشود؟
بله، گاهی ضایعات بدون عامل آشکار ایجاد یا تشدید میشوند اما در اغلب موارد یک محرک نهفته در پسزمینه وجود دارد.
آیا تمام افراد به محرکهای مشابهی حساس هستند؟
خیر، محرکها از فردی به فرد دیگر میتوانند متفاوت باشند و چیزی که در یک فرد موجب شعلهور شدن بیماری میشود، ممکن است در فرد دیگر بیتأثیر باشد.
آیا استرس را میتوان پیشبینی و کنترل کرد؟
تا حدی؛ با تکنیکهای رواندرمانی، ورزش و حمایت اجتماعی میتوان آن را مدیریت کرد.
اگر دارویی باعث تشدید پسوریازیس شد، چه باید کرد؟
با پزشک مشورت کنید؛ در بسیاری موارد، جایگزین مناسب وجود دارد و پزشک میتواند داروی شما را تغییر دهد.
تجربه بیماران
مریم، ۲۵ ساله: بعد از یک تب شدید و گلودرد، ضایعات پسوریازیس به شکل قطراتی در بدنم ظاهر شد. آنتیبیوتیک گرفتم و بعد از چند هفته ضایعات تسکین پیدا کردند.
سعید، ۴۰ ساله: وقتی عصبی میشدم، ضایعات جدیدی روی بازوهایم ظاهر میشدند. وقتی شروع به مدیتیشن کردم و بهمرور حساسیتم کاهش یافت، از شدت ضایعات نیز کاسته شد.
نازنین، ۳۰ ساله: داروهای ضد فشار خونم وضعیت بیماری پسوریازیسم را بدتر میکردند. دکتر دارو را عوض کرد و مشاهده کردم علائمم کاهش قابل توجهی پیدا کرد.
جمعبندی
پسوریازیس بیماری پیچیدهای است که توسط ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محرکهای محیطی یا سبک زندگی فعال میشود. شناسایی محرکهای فردی و تلاش برای مدیریت آنها در کنار درمان پزشکی میتواند از شدت شعلهورسازی بیماری بکاهد و کیفیت زندگی را به شکل چشمگیری بهبود ببخشد.
منابع
https://www.psoriasis.org/causes/
https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/psoriasis/ss/slideshow-triggers
https://www.healthline.com/health/psoriasis/triggers-to-avoid
