زخم اثنی عشر چیست؟ علل ایجاد و درمان

زخم اثنی عشر یا دوازدهه نوعی زخم گوارشی است که در دوازدهه ظاهر می‌شود. دوازدهه قسمت بالایی روده کوچک است که مستقیم به معده وصل می‌شود و غذا پس از عبور از معده وارد آن می‌شود. زخم‌های گوارشی زخم‌هایی هستند که زمانی ایجاد می‌شوند که لایه مخاطی محافظ معده یا روده آسیب ببیند و یا از بین برود.

زخم‌های گوارشی توسط باکتری هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori) یا استفاده بیش از حد از داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) ایجاد می‌شوند. حتی در برخی منابع به درمان‌های طبیعی مثل استفاده از گیاه کشنده هلیکوباکتر پیلوری نیز اشاره شده است که می‌تواند در کنار روش‌های پزشکی مورد توجه قرار گیرد. در ادامه مقاله با علائم، علل شایع، عوارض، روش تشخیص و درمان زخم اثنی عشر بیشتر آشنا خواهید شد پس همراه من باشید.

علایم زخم اثنی عشر چیست؟

درد شکم شایع‌ترین علامت زخم اثنی عشر می‌باشد. درد زخم اثنی عشرمی‌تواند از یک درد خفیف تا یک سوزش شدید در ناحیه معده اتفاق افتد. این درد را ممکن است شب‌ها یا زمانی که مدت زمان طولانی چیزی نخورده‌اید بیشتر احساس کنید.

از دیگر علایم احتمالی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• احساس سیری یا نفخ شدید بعد از غذا
• سوزش معده مداوم
• حالت تهوع بدون علت مشخص

با پیشرفت زخم اثنی عشر ممکن است علایم  شدیدتر شود . در صورت داشتن هر یک از علایم زیر حتما با پزشک تماس بگیرید:

• استفراغ بعد از غذا
• استفراغ خونی یا سیاه‌رنگ
• مدفوع خونی یا سیاه‌رنگ
• مشکل در تنفس
• احساس سرگیجه یا گیجی
• کاهش وزن بدون دلیل مشخص
• کاهش اشتها

علت ایجاد زخم اثنی عشر چیست؟

زخم اثنی عشر یا همان دوازدهه  نوعی زخم گوارشی است و زمانی ایجاد می‌شود که لایه مخاطی دوازدهه شما آسیب ببیند یا توسط مواد عفونی یا دیگر عوامل آسیب‌زا تخریب بشود

دو علت شایع آسیب به لایه مخاطی عبارتند از:

• رشد بیش از حد باکتری H. pylori: معمولاً میزان مشخصی از این باکتری در معده و دوازدهه شما وجود دارد. اما اگر تعادل آن برهم خورد ، می‌تواند باعث عفونت و آسیب به لایه مخاطی شود. این باکتری می‌تواند از طریق تماس با بزاق فرد آلوده یا آب آلوده منتقل بشود
• استفاده بیش از حد از NSAIDها: مصرف مداوم داروهای مسکن مثل ایبوپروفن و یا آسپرین می‌تواند باعث التهاب در لایه  مخاطی معده و روده شود و با گذشت زمان باعث ایجاد زخم می‌شوند.

علل احتمالی دیگر  زخم اثنی عشر  شامل موارد زیر می‌باشد:

• عفونت‌های باکتریایی یا ویروسی دیگر که دستگاه گوارش را تحت تاثیر قرار می‌دهد
• استفاده طولانی‌مدت از داروهایی مانند کورتیکواستروئیدها و داروهای ضد افسردگی
• عوارض جراحی معده یا روده
• سندرم زولینگر الیسون که باعث تولید بیش از حد اسید معده می‌شود
• کمبود جریان خون به روده (نارسایی عروقی)
• شیمی درمانی

عواملی که ریسک خطر ابتلا به زخم اثنی عشر را افزایش می‌دهند کدامند؟

برخی عوامل می‌توانند ریسک ابتلا به زخم اثنی عشر یا همان دوازدهه را افزایش دهند  از جمله:

• سیگار کشیدن
• مصرف منظم الکل
• استرس طولانی‌مدت
• خوردن غذاهای خیلی تند

عوارض زخم اثنی عشر چیست؟

زخم اثنی عشر درمان‌نشده می‌تواند عوارضی ایجاد کند که درمان آن‌ دشوارتر می‌شود مانند:

• خونریزی در روده‌ها
• پرفوراسیون یا سوراخ شدن  دیواره روده که باعث ورود باکتری‌های عفونی به بدن می‌شود
• انسداد روده که هضم غذا را دشوار می‌کند

روش‌ تشخیص زخم‌ اثنی عشر چیست؟

پزشک شما ممکن است از روش‌های زیر برای تشخیص زخم اثنی عشر استفاده کند:

• شرح حال دقیق علائم مانند درد و واکنش به غذا
• معاینه فیزیکی برای بررسی نشانه‌های دیگر درد یا انسداد روده
• آندوسکوپی فوقانی برای بررسی زخم در اثنی عشر
• سی‌تی اسکن  برای دیدن تصاویر دقیق از اثنی عشر و بافت‌های اطراف آن
• تست بلع باریم که با استفاده از مایع رنگی ، زخم در عکس اشعه ایکس معلوم می‌شود
• بیوپسی از  بافت اثنی عشر یا همان دوازدهه  برای بررسی وجود باکتری H. pylori
• تست‌های دیگر مانند تست تنفسی، آزمایش آنتی‌ژن مدفوع یا آزمایش‌های سرولوژیک برای زخم‌های عفونی

درمان زخم اثنی عشر چگونه است؟

درمان زخم اثنی عشر بستگی به علت ایجاد زخم دارد. بعضی از روش‌های درمانی می‌تواند شامل موارد زیر باشد :

• آنتی‌بیوتیک‌ها: آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند آموکسی‌سیلین می‌توانند رشد بیش از حد باکتری H. pylori را از بین ببرند

• داروهای مهارکننده‌های پمپ پروتون : داروهایی مثل امپرازول و پنتوپرازول می‌توانند از تجمع اسید معده جلوگیری کرده و از ایجاد زخم‌های گوارشی پیشگیری کنند

• داروهای بلاک کننده  هیستامین۲:  دارویی مانند فاموتیدین  ممکن است جلوی آسیب اسید معده را بگیرند

• آنتی‌اسیدها: آنتی‌اسیدها مانند آلومینیوم ام جی اس می‌توانند اسیدیته معده را کاهش داده و به پیشگیری از زخم کمک کنند
• داروی سوکرالفیت :  این دارو می‌تواند لایه مخاطی معده و اثنی عشر شما را محافظت کند

آیا می‌توان از بازگشت اثنی عشر جلوگیری کرد؟

معمولا می‌توانید با کاهش عوامل خطر از بازگشت زخم اثنی عشر جلوگیری کنید. نکات زیر در عدم بازگشت زخم اثنی عشر موثر می‌باشد :

• دست‌های خود را مرتب بشویید تا از ابتلا به عفونت‌ها جلوگیزی کنید.
• از مصرف زیاد مسکن‌ها جلوگیری کنید و حتما مسکن‌ها را با معده پر مصرف کنید.
• مصرف سیگار را کاهش دهید یا ترک کنید این کار ممکن است سخت باشد اما بسیار موثر است. برای ترک سیگار می‌توانید به پزشک مراجعه کنید.
• مصرف الکل را کاهش دهید یا ترک کنید.
• رژیم غذایی مغذی و سرشار از میوه و سبزیجات تازه داشته باشید

سوالات متداول

جمع‌بندی

زخم‌های اثنی عشر اکثرا به دلیل عفونت باکتریایی یا استفاده بیش از حد NSAIDها ایجاد می‌شوند  این زخم‌ها می‌توانند باعث درد و  سوزش شکم شده و فعالیت‌های روزمره شما را مختل کنند .

اگر زخم اثنی عشر درمان نشود ممکن است لایه مخاطی اثنی عشر یا همان دوازدهه تخریب شود و به ایجاد پرفوراسیون یا عفونت‌های خطرناک منجر شود. در صورت تجربه درد سوزشی طولانی مدت معده حتما به  پزشک مراجعه کنید تا تشخیص و درمان مناسب داشته باشید.

تجارب افراد

مهران ۳۶ ساله: من همیشه بعد از غذا دچار نفخ و سوزش معده می‌شدم و تصور می‌کردم فقط به خاطر خوردن  غذای سنگین است . بعد از مدتی به پزشک مراجعه کردم  که تشخیص دادند دچار زخم دوازدهه شدم. من فهمیدم که مصرف مداوم مسکن‌ها باعث آسیب مخاطی شده بود. با قطع مسکن‌ها و مصرف داروهای دیگر و رعایت رژیم غذایی سالم دردم به طور کامل کاهش یافت و زندگی روزمره‌ام راحت‌تر شده است.

سارا ۲۸ ساله: سال‌ها درد خفیف شکم را تحمل می‌کردم و شب‌ها بیشتر اذیت می‌شدم و به پزشک مراجعه کردم. وقتی بالاخره پزشک تشخیض داد که H. pylori عامل اصلی است درمان آنتی‌بیوتیکی آغاز شد و طی چند هفته علایمش کاملا فروکش کرد. این تجربه به من ثابت کرد که تشخیص و درمان به موقع اهمیت بسیار زیادی دارد

منابع

https://wjes.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13017-019-0283-9

https://www.healthline.com/health/antacids

https://www.healthline.com/health/gerd-endoscopy

https://www.healthline.com/health/helicobacter-pylori