تشنج چیست؟
تشنج یک فعالیت الکتریکی غیر طبیعی در مغز است که بهصورت ناگهانی اتفاق میافتد . گاهی ممکن است آنقدر خفیف باشد که شما حتی متوجه آن نشوید اما در موارد شدید میتواند باعث بیهوشی و حرکات غیرقابلکنترل بدن بشود.
تشنج معمولا بهطور ناگهانی شروع میشود و مدت و شدت آن در هر فرد متفاوت است. ممکن است شما فقط یک بار دچار تشنج شوید یا اینکه بارها تکرار شود. اگر تشنج به صورت مداوم تکرار شود به آن صرع یا اختلال تشنجی گفته میشود. جالب است بدانید که کمتر از یک نفر از هر ده نفری که دچار تشنج میشوند در نهایت به صرع مبتلا خواهند شد.
در طول تشنج چه اتفاقی میافتد؟
مغز شما از میلیاردها سلول به نام نورون ساخته شده است که وظیفه اصلی این سلولها ارسال و دریافت سیگنالهای شیمیایی و الکتریکی است. همین ارتباطات ظریف باعث میشود که شما بتوانید حرکت کنید یا فکر کنید و صحبت کنید
اما اگر این سیستم حساس دچار اختلال شود نورونها سیگنالها را اشتباهی ارسال میکنند و این باعث بروز تشنج میشود.هرچه تعداد نورونهایی که تحت تاثیر قرار میگیرند بیشتر باشد شدت تشنح نیز بالاتر خواهد بود .
در طول یک تشنج معمولا فرد هوشیاری خود را از دست میدهد . اگر در همین زمان آزمایش خون گرفته شود تغییراتی در برخی مواد شیمیایی خون نیز مشاهده میشود. در واقع بدن تلاش میکند تا شرایط را کنترل کند، در حالی که مغز بهطور موقت از کار افتاده است .
چه چیزی باعث تشنج میشود؟
تشنج زمانی اتفاق میافتد که فعالیت الکتریکی مغز دچار مشکل شود. این اختلال میتواند دلایل مختلفی داشته باش مانند: سرطان، سکته مغزی، تومورهای مغزی، آسیبهای وارد شده به سر و ..
۱۷ علت اصلی بروز تشنج در انسان
تشنج میتواند بدون دلیل مشخصی رخ دهد اما شرایط و عوامل گوناگونی وجود دارند که احتمال بروز آن را بالا میبرند. از جمله:
۱-سکته مغزی
۲-سرطان
۳-تومورهای مغزی
۳-آسیب وارد شده به سر
۴-عدم تعادل الکترولیتها (بالا یا پایین بودن بیش از حد مواد معدنی خون)
۵-افت شدید قند خون
۶-محرکهای حسی تکرارشونده مثل صداهای مداوم یا نورهای چشمکزن (مانند بعضی بازیهای ویدیویی)
۷-بعضی از داروها مثل داروهای ضدجنون یا بعضی داروهای آسم
۸-قطع ناگهانی یا مصرف بیش از حد داروهایی مثل بنزودیازپینها، داروهای مخدر یا الکل
۹-مصرف مواد مخدر مانند کوکائین و هروئین
۱۰-عفونتهای مغزی مانند مننژیت
۱۱-تب بالا
۱۲-ابتلا به کووید۱۹
۱۳-مشکلات تکاملی مغز
۱۴-تغییرات هورمونی
۱۵-قرار گرفتن در معرض سموم
۱۶-اکلامپسی (فشار خون بسیار بالا در دوران بارداری)
۱۷-بیماریهای تحلیلی مغز مثل زوال عقل
علائم تشنج چیست؟
علائم تشنج به نوع آن و همچنین به مرحلهای که فرد در آن قرار دارد بستگی دارد یعنی اینکه آیا تشنج در شرف شروع است در حال وقوع است یا بهتازگی تمام شده است.
شما باید علائم خود را دقیق پیگیری کنید تا بتوانید آنها را به پزشک اطلاع دهید. حتی جزئیاتی که به نظرتان بیاهمیت یا خجالتآور میرسند را حتما به پزشکتان بگویید زیرا میتوانند در تشخیص نوع تشنج و پیشگیری آن کمککننده باشد.
اگر شاهد تشنج کسی بودم چه کار کنم؟
تشنج اتفاقی رایجتر از چیزی است که تصور کنید. طبق گزارش CDC یک نفر از هر ده نفر ممکن است در طول زندگی خود دچار تشنج بشود. پس دانستن اینکه در این شرایط چهکار باید کرد بسیار مهم است:
- کنار فرد بمانید. او احتمالاً نمیداند چه اتفاقی برایش افتاده است. حتما تا زمانی که فرد به هوش آید کنار او بمانید
- محیط را امن کنید. پس از پایان تشنج او را بهآرامی در وضعیت نشسته قرار بدهید
- به او آرامش دهید . با خونسردی و آرامش به او توضیح دهید که چه اتفاقی افتاده است. توضیحات ساده و کوتاه بهتر است
- اگر فرد دستبند یا گردنبند پزشکی دارد اطلاعات روی آن را بررسی کنید در صورتی که هوشیاری کافی دارد میتوانید از خودش هم بپرسید
- به خانه رساندن فرد. اگر نیاز داشت با خانوادهاش تماس بگیرید یا برای او تاکسی یا وسیلهای برای بازگشت به خانه بگیرید
درمان تشنج چگونه است؟
اگر شما تنها یک بار دچار تشنج شدید ممکن است نیازی به درمان نداشته باشید. اما اگر تشنجها ادامهدار باشند پزشک گزینههای مختلفی را برای درمان پیشنهاد میدهد کهمیاواند شامل موارد زیر باشد:
- داروهای ضد تشنج تجویز شده توسط پزشم متخصص
- جراحی: اگر تشنجهای شما همیشه از یک نقطه مشخص در مغز آغاز میشود جراح مغز و اعصاب میتواند آن بخش را بردارد تا تشنجها متوقف شوند.
- تحریک عصب واگ: عصب واگ طولانیترین عصب جمجمهای است که از مغز تا معده امتداد دارد. در این روش یک وسیله پزشکی کوچک زیر پوست قفسه سینه قرار میدهند تا با ارسال سیگنالهای الکتریکی به مغز تشنجها کاهش پیدا کنند.
- تحریک عصبی پاسخگو: در این روش دستگاهی درون مغز قرار میگیرد که تشنج را تشخیص داده و همان لحظه تشنج را متوقف میکند.
- تحریک عمقی مغز: جراحان الکترودهایی را در بخشهای خاصی از مغز قرار میدهند این دستگاه با ارسال جریان الکتریکی از بروز یا ادامه تشنج جلوگیری میکند.
چگونه از تشنج پیشگیری کنیم؟
برای کاهش احتمال بروز تشنج میتوانید کارهای زیر را انجام دهید:
- درباره رژیم کتوژنیک با پزشک مشورت کنید. این رژیم که چربی و پروتئین بالایی دارد و مقدار کربوهیدرات آن بسیار کم است در برخی مقالات در کاهش دفعات تشنج مؤثر شناخته شده است.
- خواب کافی داشته باشید. کمخوابی یکی از عوامل محرک تشنج میباشد.
- داروهای خود را طبق دستور پزشکتان منظم مصرف کنید.
در شرایط اورژانسی میتوانید از داروهای نجاتبخش استفاده کنید. این داروها جایگزینداروهای مصرفی روزانه نیستنداما برای قطع سریع تشنج کاربرد دارند. بسته به شرایط فرد این داروها به شکلهای مختلف مصرف میشوند و شامل موارد زیر هستند:
- دیازپام (بهصورت خوراکی یا اسپری بینی، در صورتی که فرد هوشیار باشد)
- لورازپام (خوراکی)
- میدازولام (خوراکی یا اسپری بینی در صورتی که فرد هوشیار باشد)
- مصرف الکل را محدود کنید.
- به محرکهایی که باعث وقوع تشنج شما میشوند توجه کرده و تا حد ممکن از آنها دوری کنید.
- از دستگاه هشدار تشنج استفاده کنید. این وسیله اگرچه مانع بروز تشنج نمیشود اما میتواند دیگران را آگاه کند تا به شما کمک کنند. استفاده از این ابزار به شما آزادی عمل بیشتری میدهد و نگرانیهایتان را نیز کمتر میکند.
سوالات متداول
تفاوت تشنج با صرع در چیست؟
تشنج یک اتفاق موقتی است که ناشی از فعالیت غیرعادی الکتریکی در مغز میباشد، اما اگر فرد بیش از دو بار تشنج بدون دلیل مشخص داشته باشد بیماری او صرع محسوب میشود.
چه عواملی باعث تشنج میشوند؟
عوامل مختلفی باعث تشنج میشوند مانند: سکته مغزی ، ضربه به سر، تومور مغزی، عفونتها، تب بالا، تغییرات هورمونی، داروها یا حتی کمخوابی.
چگونه میتوان از تشنج جلوگیری کرد؟
رعایت خواب کافی ، مصرف منظم داروها ، پرهیز از الکل ، کنترل استرس، تغذیهی مناسب و همچنین شناسایی عوامل محرک شخصی برای هر فرد.
نتیجه گیری
تشنج در حقیقت یک فعالیت الکتریکی ناگهانی و خارج از کنترل در مغز است. دلایل مختلفی مانند آسیب به سر، مشکلات پزشکی یا حتی کمخوابی میتوانند آن را ایجاد کنند. اگر شما دچار تشنج شدید، بسیار مهم است که به پزشک مراجعه کنید تا علت آن بررسی شود و بهترین راهکار برای جلوگیری از تکرار آن در آینده انتخاب گردد.
