تشنج چیست؟ تشنج به تغییر ناگهانی در فعالیت الکتریکی مغز گفته میشود که میتواند باعث حرکات غیرارادی ، از دست رفتن هوشیاری یا تغییرات خفیف در احساس و آگاهی شود. این حالت ممکن است کوتاهمدت و گذرا باشد یا طولانی و شدید بنابراین شناخت آن و انجام اقدامات جهت پیشگیری اهمیت بسیار زیادی دارد.
انواع تشنج کدامند؟
یکی از روشهای دستهبندی تشنجها بر اساس محل شروعشان در مغز دستهبندی میکنند. تشنجها به سه دسته تقسیم میشوند:
1-تشنجهای با شروع کانونی (Focal onset seizures):
این نوع تشنج فقط در یک ناحیه از مغز شروع میشوند و ممکن است با حفظ هوشیاری (تشنج کانونی آگاه) یا کاهش هوشیاری (تشنج کانونی با اختلال هوشیاری) همراه شود. این تشنجها گاهی با مرحله هشدار یا اورا شروع میشوند که میتواند شامل احساس اضطراب ، تغییرات بینایی ، یا حرکات غیرارادی جزئی باشد که نشاندهنده شروع تشنج نیباشد. تشنجهای کانونی میتوانند به سایر نواحی مغز گسترش یابند و گاها به یک تشنج عمومی ثانویه تبدیل بشوند .
2-تشنجهای با شروع عمومی (Generalized onset seizures)
این نوع تشنجها بهطور همزمان در هر دو نیمکره مغز شروع میشوند. شایعترین آنها شامل موارد زیر میباشد:
- تشنجهای تونیک (Tonic): باعث سفت شدن عضلات میشوند
- تشنجهای کلونیک (Clonic): با حرکات غیرطبیعی و پرشی دست و پا همراه هستند و معمولا باعث از دست دادن هوشیاری فرد میشوند
- تشنجهای تونیک-کلونیک (Tonic-Clonic): ترکیبی از هر دو حالت تونیک و کلونیک میباشند
- تشنجهای میوکلونیک (Myoclonic): در این حالت فرد دچار اسپاسمهای ناگهانی و کوتاهمدت عضلانی میشود که معمولاسریع رفع شده و اغلب سطح هوشیاری فرد تغییر نمیکند . این نوع میتواند هم کانونی و هم عمومی باشد.
- تشنجهای ابسانس (Absence): که به نام پتیت مال هم شناخته میشوند. این تشنجها خیلی کوتاههستند حدود چند ثانیه و ممکن است با خیره شدن به یک نقطه و یا پلک زدنهای مکرر همراه باشند. اطرافیان ممکن است فکر کنندفرد در حال خیالپردازی یا حواسپرتی است .
- تشنجهای آتونیک (Atonic): در این حالتعضلات ناگهان شل میشوند و ممکن است سرتان بیفتد یا حتی کل بدنتان روی زمین سقوط کند. این نوع تشنجها معمولا کوتاه هستند و حدود ۱۵ ثانیه طول میکشند.
3-تشنجهایی با شروع نامشخص (Unknown onset seizures)
گاهی تشنج بدون علامتی شروع میشود و افراد ممکن است متوجه آغاز آن نشوند.
علائم هشداردهنده ممکن است شامل احساس اضطراب ، تهوع، سرگیجه ، سردرد ، تغییرات بینایی، یا حرکات غیرارادی اندامها باشد.
در طول تشنج از دست دادن هوشیاری، حرکات غیرقابلکنترل، کف یا بزاق دهان ، افتادن ، گاز گرفتن زبان و بیاختیاری ادرار یا مدفوع دیده میشود
علت ایجاد تشنج چیست؟
علل متنوعی میتوانند باعث ایجاد تشنج شوند مانند: صرع، عفونتهای مغزی مثل مننژیت، ضربه مغزی ، سکته ، تومور، فشار خون بسیار بالا، تب ، نارسایی کلیه یا کبد ، عدم تعادل الکترولیت بدن ، شوک الکتریکی، کمبود اکسیژن، و مصرف یا ترک مواد و الکل.
سابقه خانوادگی هم احتمال ابتلا را بیشتر میکند. در کودکان بعضی تشنجها ممکن است علت مشخصی نداشته باشند.
پیامدهای تشنج برای افراد چیست؟
تکرار تشنجها میتواند برای فرد پیامدهای کوتاهمدت و بلندمدت داشته باشد. کوتاهمدت شامل زمینخوردن و آسیب ، محدود شدن فعالیتها و اختلال در زندگی روزمره میباشد .
پیامدهای بلندمدت میتواند شامل کاهش کیفیت زندگی ، اضطراب ، افسردگی ، احساس انزوا و حتی افزایش خطر مرگ زودرس باشد.
زندگی با صرع ممکن است بر تحصیل فرد، کار و فعالیتهای اجتماعیاش تاثیرگذار باشد و قطعا این مشکل نیازمند حمایت خانواده و دوستان میباشد.
تشخیص تشنج چگونه است؟
تشخیص تشنج نیازمند بررسی دقیق پزشک است. آزمایش خون برای شناسایی عدم تعادل الکترولیت ، بررسی مایع نخاعی برای رد عفونت ، نوار مغز، سیتی اسکن و امآرآی.
الکتروانسفالوگرام نیز فعالیت الکتریکی مغز را ثبت میکند و میتواند نوع تشنج را مشخص کند.
درمان تشنج چیست؟
درمان تشنج بر اساس علت وقوع تشنج میباشد. داروهای ضدصرع کنترلکننده حملات، جراحی برای برداشت بخش آسیبدیده، تحریک عصب واگ یا تحریک عمقی مغز و تغییرات رژیم غذایی مانند کتوژنیک از روشهای درمانی محسوب میشوند. داروهای ضدصرع میتوانند در حدود ۷۰٪ موارد تشنجها را کنترل کنند. جراحی و تحریک مغز برای افرادی که به دارو پاسخ نمیدهند، گزینههای مؤثری هستند.
عوامل پیشگیری از تشنج چیست؟
زندگی با تشنج ممکن است چالشبرانگیز باشد اما رعایت نکات ساده میتواند کیفیت زندگی افراد را حفظ کند. مصرف منظم داروها، شناسایی و اجتناب از محرکها مانند استرس، کمخوابی و الکل ، ورزش ، تغذیه سالم و حمایت خانواده و دوستان بسیار مؤثر است.
آموزش اطرافیان برای اقدامات ایمنی هنگام تشنج شامل خواباندن فرد به پهلو، قرار دادن چیزی نرم زیر سر و حفظ آرامش نقش مهمی در کاهش خطرات دارد
اقدامات لازم هنگام بروز تشنج چیست؟
اگر فردی در اطراف شما دچار تشنج شد این اقدامات میتواند کمککنند:
- محیط اطراف فرد را خالی کنید تا از آسیب جلوگیری شود.
- در صورت امکاناو را به پهلو بخوابانید و چیزی نرم زیر سرش بگذارید.
- در طول تشنج کنار او بمانید و او را تنها نگذارید.
تماس با اورژانس ضروری است اگر:
- فرد برای اولین بار دچار تشنج شده است.
- تشنج بیش از ۵ دقیقه طول کشیده است.
- فرد پس از تشنج به هوش نیامده است.
- تشنجها پشت سر هم اتفاق افتادهاند.
- فرد بارداریا مبتلا به بیماری قلبی یا دیابت باشد.
- تشنج در آب رخ دهد.
- فرد در حین تشنج دچار آسیب شدهباشد.
حفظ آرامش شما در این شرایط اهمیت زیادی دارد. هرچند نمیتوان تشنج را متوقف کرد اما میتوان اقدامات حمایتی انجام داد.
طبق توصیههای مرکز کنترل و پیشگیری بیماریها (CDC) بهتر شما موارد زیر را رعایت کنید:
- تا پایان تشنج یا بیدار شدن کامل فرد کنار او بمانید.
- بررسی کنید که آیا دستبند پزشکی دارد یا خیر.
- عینک یا وسایل اطراف گردن او را بردارید.
- اگر ایستاده بود با آرامش او را به زمین هدایت کنید.
- در صورت افتادن روی زمیناو را به پهلو برگردانید تا بزاق یا استفراغ وارد مجاری تنفسی نشود.
- چیزی نرم زیر سر او قرار دهید.
- هرگز او را هنگام تشنج محکم نگه ندارید.
- هیچ وسیلهای در دهان او قرار ندهید.
سوالات متداول
1. تشنج چیست و چگونه بروز میکند؟
تشنج تغییر ناگهانی در فعالیت الکتریکی مغز میباشد که میتواند باعث حرکات غیرارادی یا از دست دادن هوشیاری یا علائم خفیف شود.2. روشهای پیشگیری و مدیریت زندگی با صرع کدامند؟
داشتن خواب کافی ، رژیمغذایی سالم، ورزش منظم ، پرهیز از مواد مخدر و الکل. همچنین شناسایی محرکهای تشنج به کنترل بیماری کمک میکند.
تجارب افراد
علی ۲۸ ساله: زمانی که فهمیدم علائم هشداردهنده که نشانگر شروع تشنجم هستندچیست ، توانستم قبل از شروع کامل آن اقدامات ایمنی را انجام دهم و از زمین خوردن یا آسیبم جلوگیری کنم. این تجربه باعث شد زندگی روزمرهام آرامتر و ایمنتر شود و اضطراب وقوع ناگهانی تشنج را نداشته باشم.
شیرین ۳۶ ساله: من با مصرف منظم داروهایم و همچنین ایجاد تغییرات کوچک در سبک زندگیام مانند تغذیه سالم ، ورزش منظم و خواب کافی ، توانستم تعداد تشنجهایم را کاهش دهم و همچنان فعالیتهای اجتماعی و کاری خود را راحتتر ادامه دهم.
نتیجهگیری
تشنج یک اختلال مغزی است که میتواند زندگی افراد را به شدت تحت تاثیر قرار دهد اما با تشخیص دقیق ، درمان مناسب و مدیریت سبک زندگی ، کنترل آن امکانپذیر میباشد. پیروی از توصیههای پزشک، مصرف منظم داروها ، داشتن سبک زندگی سالم و اقدامات ایمنی در خانه و محیط کار به فرد کمک میکند زندگی فعال و ایمنتری داشته باشد. آموزش اطرافیان و حمایت خانواده ، نقش بسیار مهمی در کاهش خطرات و افزایش کیفیت زندگی افراد مبتلا به صرع دارند .
منابع
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34999502/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9990426/
