سنگ لوزه چیست؟ علائم، علت، درمان و 7 راه‌ پیشگیری از سنگ لوزه

سنگ لوزه توده‌ای کوچک و سخت‌شده است که معمولاً در حفره‌ها و شیارهای لوزه‌های کامی تشکیل می‌شود. این توده‌ها از تجمع و سپس کلسیفیه‌شدن بقایای مواد غذایی، سلول‌های مرده و میکروارگانیسم‌ها ایجاد می‌شوند. سنگ‌های لوزه اغلب بی‌خطر هستند، اما می‌توانند باعث بوی بد دهان، احساس وجود جسم خارجی در گلو، گلودرد یا ناراحتی هنگام بلع شوند.

اگر هنگام نگاه‌کردن به داخل دهان، دانه‌ای سفید یا زردرنگ روی لوزه خود دیده‌اید، ممکن است اولین فکری که به ذهنتان رسیده باشد این باشد که آیا این چرک است؟ یا آیا عفونت کرده‌ام؟
در بسیاری از موارد، پاسخ می‌تواند چیز دیگری باشد: سنگ لوزه.

سنگ‌های لوزه معمولاً توده‌های کوچک و سفتی هستند که در حفره‌های طبیعی سطح لوزه تشکیل می‌شوند. بعضی افراد حتی متوجه وجود آنها نمی‌شوند و سنگ لوزه کاملاً اتفاقی هنگام معاینه یا تصویربرداری دیده می‌شود. در مقابل، برخی افراد به دلیل بوی بد دهان ، تلخی دهان ، احساس گیرکردن چیزی در گلو یا ناراحتی مکرر، متوجه آن می‌شوند.

اما سنگ لوزه دقیقاً چرا ایجاد می‌شود؟ آیا خطرناک است؟ آیا می‌توان آن را در خانه خارج کرد؟ آیا سنگ لوزه باعث بوی بد دهان می‌شود؟ و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در ادامه، این پرسش‌ها را بر اساس شواهد پزشکی بررسی می‌کنیم. اگر شما هم با دانه‌های سفید روی لوزه یا بوی بد دهان مداوم مواجه هستید، در ادامه با من همراه باشید.

سنگ لوزه چیست؟

سنگ لوزه یا Tonsillolith یک توده کوچک و سفت‌شده است که معمولاً داخل شیارها و حفره‌های لوزه‌های کامی ایجاد می‌شود.
لوزه‌ها سطحی کاملاً صاف ندارند و روی آنها حفره‌ها و فرورفتگی‌هایی به نام کریپت لوزه‌ای وجود دارد.
بقایای مواد غذایی، سلول‌های مرده، ترشحات مخاطی و میکروارگانیسم‌ها ممکن است در این حفره‌ها جمع شوند. با گذشت زمان، این مواد می‌توانند متراکم و در نهایت با رسوب مواد معدنی، کلسیفیه و سخت شوند.
به این توده سخت‌شده، سنگ لوزه گفته می‌شود.

سنگ لوزه چه شکلی است؟

سنگ لوزه معمولاً به شکل یک نقطه یا توده کوچک سفید، زرد یا کرم‌رنگ دیده می‌شود.

اندازه آن می‌تواند بسیار متفاوت باشد. برخی سنگ‌ها آن‌قدر کوچک هستند که فرد متوجه آنها نمی‌شود، در حالی که سنگ‌های بزرگ‌تر ممکن است هنگام بازکردن دهان قابل مشاهده باشند.

در یک مطالعه روی ۲۸۷۳ بیمار، اندازه سنگ‌های لوزه بین ۱ تا ۱۰ میلی‌متر گزارش شد و تعداد آنها در هر لوزه از یک تا ۱۸ مورد متغیر بود.
بنابراین اگر یک نقطه سفید کوچک روی لوزه می‌بینید، صرفاً بر اساس ظاهر نمی‌توان با قطعیت گفت که سنگ لوزه است؛ معاینه پزشک در صورت وجود علائم یا ابهام می‌تواند تشخیص را مشخص کند.

سنگ لوزه چگونه تشکیل می‌شود؟
تشکیل سنگ لوزه معمولاً به تجمع مواد در کریپت‌های لوزه مربوط می‌شود.
به‌طور ساده می‌توان روند را این‌گونه توضیح داد: بقایای مواد غذایی و سلولی در کریپت‌های لوزه تجمع می‌یابند و با فشرده‌شدن مواد و رسوب مواد معدنی سنگ لوزه تشکیل می‌شود.
با این حال، مکانیسم دقیق تشکیل سنگ‌های لوزه هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است و عواملی مانند التهاب یا عفونت‌های مکرر لوزه نیز ممکن است در شکل‌گیری آنها نقش داشته باشند.

علت سنگ لوزه چیست؟

یک علت واحد و قطعی برای ایجاد سنگ لوزه وجود ندارد. عوامل زیر می‌توانند با تشکیل آن ارتباط داشته باشند:

التهاب یا عفونت‌های مکرر لوزه

برخی منابع پزشکی ارتباطی بین التهاب‌های مکرر لوزه و تشکیل سنگ لوزه مطرح کرده‌اند، اگرچه مکانیسم دقیق آن هنوز کاملاً مشخص نیست.

وجود حفره‌های عمیق در لوزه

هرچه کریپت‌های لوزه عمیق‌تر باشند، احتمال گیرکردن بقایا در آنها و ایجاد سنگ لوزه بیشتر است.

تجمع بقایای سلولی

سلول‌های مرده و ترشحات مخاطی می‌توانند در حفره‌های لوزه جمع شوند و سنگ لوزه ایجاد کنند.

وجود باکتری‌ها

میکروارگانیسم‌های موجود در محیط دهان نیز می‌توانند در این تجمعات و ایجاد سنگ لوزه حضور داشته باشند.

آیا سنگ لوزه خطرناک است؟

در اغلب موارد، خیر. سنگ‌های کوچک لوزه معمولاً یک مشکل خوش‌خیم هستند و ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکنند.

راهنمای بالینی منتشرشده در American Family Physician در سال ۲۰۲۳ نیز بیان می‌کند که سنگ‌های کوچک لوزه یافته‌های شایعی هستند و معمولاً با رویکرد انتظار و مراقبت محافظه‌کارانه مدیریت می‌شوند.
با این حال، اگر سنگ بزرگ باشد، مرتب عود کند یا علائم قابل‌توجه ایجاد کند، ممکن است نیاز به ارزیابی پزشکی داشته باشد.

علائم سنگ لوزه چیست؟

همه افراد مبتلا به سنگ لوزه علامت ندارند.
وقتی سنگ علامت ایجاد کند، شایع‌ترین موارد عبارت‌اند از:

• بوی بد دهان
• احساس وجود جسم خارجی در گلو
• احساس گیرکردن چیزی در گلو
• گلودرد یا ناراحتی گلو
• ناراحتی هنگام بلع
• سرفه یا تحریک گلو
• صدای غیرطبیعی یا گرفتگی صدا در برخی افراد

این علائم اختصاصی نیستند و می‌توانند در بیماری‌های دیگری نیز دیده شوند؛ بنابراین نباید صرفاً بر اساس یک علامت، تشخیص سنگ لوزه گذاشت.

آیا سنگ لوزه باعث بوی بد دهان می‌شود؟

بله، ممکن است.

بوی بد دهان یکی از علائمی است که در افراد دارای سنگ لوزه گزارش شده است. مواد جمع‌شده در کریپت‌های لوزه می‌توانند محیط مناسبی برای تجمع ترکیبات بدبو ایجاد کنند. با این حال، باید توجه داشت که سنگ لوزه تنها علت بوی بد دهان نیست.
مشکلات دندان و لثه، خشکی دهان، پوشش زبان، بعضی بیماری‌های دهان و برخی مشکلات گوارشی یا تنفسی نیز می‌توانند باعث بوی بد دهان شوند. بنابراین اگر بوی بد دهان مداوم دارید، نباید همه چیز را به سنگ لوزه نسبت دهید.

آیا سنگ لوزه همان عفونت لوزه است؟

خیر. این دو مورد با یکدیگر تفاوت دارند.

سنگ لوزه یک تجمع و رسوب سخت‌شده در حفره‌های لوزه است. اما التهاب یا عفونت لوزه به التهاب بافت لوزه گفته می‌شود و می‌تواند ناشی از عفونت ویروسی یا باکتریایی باشد.

در التهاب لوزه ممکن است علائمی مانند گلودرد، تب، تورم لوزه‌ها و درد هنگام بلع وجود داشته باشد. بنابراین دیدن یک لکه سفید روی لوزه همیشه به معنی عفونت نیست.

آیا سنگ لوزه خودبه‌خود خارج می‌شود؟

بله، بسیاری از سنگ‌های کوچک ممکن است به‌مرور زمان خودبه‌خود جدا شوند. گاهی هنگام سرفه، عطسه یا بلع، سنگ از کریپت لوزه خارج می‌شود.
اگر سنگ کوچک و بدون علامت باشد، معمولاً نیاز به اقدام درمانی خاصی ندارد و می‌توان آن را تحت نظر گرفت.

درمان سنگ لوزه چیست؟

درمان به اندازه سنگ و میزان علائم بستگی دارد.

مراقبت و انتظار

برای سنگ‌های کوچک و بدون علامت، معمولاً درمان خاصی لازم نیست.

رعایت بهداشت دهان

مسواک‌زدن منظم دندان‌ها و تمیزکردن زبان می‌تواند به کاهش تجمع بقایای غذایی و بهبود بهداشت دهان کمک کند.

غرغره آب نمک

غرغره آب نمک می‌تواند به پاک‌سازی نسبی دهان و گلو و کاهش ناراحتی کمک کند.

این روش درمان قطعی سنگ لوزه نیست، اما ممکن است برای بعضی افراد مفید باشد. راهنمای American Family Physician نیز غرغره آب نمک و رعایت بهداشت دهان را برای کمک به کنترل بوی بد دهان در این شرایط مطرح کرده است.

مراجعه به متخصص گوش، حلق و بینی

اگر سنگ‌ها بزرگ، مکرر یا آزاردهنده باشند، پزشک متخصص گوش، حلق و بینی می‌تواند شرایط لوزه را بررسی کند و درباره روش مناسب تصمیم بگیرد.

جراحی

جراحی معمولاً برای سنگ‌های کوچک لازم نیست. در موارد نادر، اگر سنگ بسیار بزرگ باشد یا مشکل مداوم ایجاد کند، ممکن است مداخله جراحی در نظر گرفته شود.

آیا می‌توان سنگ لوزه را در خانه خارج کرد؟

بعضی افراد تلاش می‌کنند سنگ‌های کوچک و سطحی را با روش‌های ملایم خارج کنند؛ اما باید مراقب باشید.

فشار شدید، دستکاری عمیق لوزه یا استفاده از اشیای نوک‌تیز می‌تواند باعث خونریزی و آسیب بافتی شود به همین دلیل، اگر سنگ عمیق است، بزرگ است یا به‌راحتی خارج نمی‌شود، بهتر است به جای دستکاری مکرر، پزشک آن را بررسی کند.
همچنین اگر همراه با سنگ، درد شدید، تب، تورم قابل‌توجه یا مشکل بلع وجود دارد، مسئله ممکن است فقط سنگ لوزه نباشد.

آیا برای سنگ لوزه آنتی‌بیوتیک لازم است؟

خیر، سنگ لوزه به‌خودی‌خود دلیل مصرف آنتی‌بیوتیک نیست.

آنتی‌بیوتیک برای درمان عفونت‌های باکتریایی مشخص تجویز می‌شود، نه برای خارج‌کردن یک سنگ لوزه.

اگر پزشک تشخیص دهد شما همزمان دچار عفونت باکتریایی لوزه یا گلو شده ید ممکن است درمان مناسب آنتی‌بیوتیکی برایتان تجویز شود ولی مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک می‌تواند باعث عوارض دارویی و افزایش مقاومت میکروبی شود.

آیا سنگ لوزه شایع است؟

شواهد تصویربرداری نشان می‌دهند که سنگ‌های لوزه می‌توانند نسبتاً شایع باشند، اما میزان شیوع گزارش‌شده در مطالعات مختلف متفاوت است.

برای مثال، یک مطالعه در سال ۲۰۱۴ با بررسی CT اسکن ۲۸۷۳ نفر، سنگ لوزه را در ۳۹.۹ درصد افراد مشاهده کرد. در مطالعه دیگری که روی ۲۲۴۴ فرد انجام شد، سنگ لوزه در ۴۰.۷ درصد افراد در CT و در ۱۳.۴ درصد افراد در رادیوگرافی پانورامیک شناسایی شد. این اختلاف نشان می‌دهد روش تصویربرداری روی میزان تشخیص تأثیر زیادی دارد. بنابراین نمی‌توان یک عدد ثابت را به‌عنوان درصد قطعی افراد مبتلا در جامعه اعلام کرد.

آیا سنگ لوزه با افزایش سن بیشتر می‌شود؟

برخی مطالعات تصویربرداری ارتباط بین سن بالاتر و افزایش مشاهده سنگ لوزه را گزارش کرده‌اند.

در مطالعه‌ای روی ۲۸۷۳ بیمار، شیوع مشاهده‌شده سنگ لوزه با افزایش سن بیشتر بود و بیشترین میزان در گروه سنی ۵۰ تا ۶۹ سال دیده شد. البته این یافته به معنی آن نیست که هر فرد با افزایش سن حتماً دچار سنگ لوزه می‌شود.

چه زمانی برای سنگ لوزه باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر سنگ لوزه کوچک و بدون علامت باشد، معمولاً جای نگرانی زیادی وجود ندارد. اما بهتر است در شرایط زیر پزشک یا متخصص گوش، حلق و بینی شما را معاینه کند:
• سنگ‌ها مرتباً تکرار می‌شوند.
• بوی بد دهان با وجود رعایت بهداشت دهان ادامه دارد.
• درد یا گلودرد مداوم دارید.
• بلع برایتان دشوار یا دردناک شده است.
• سنگ بزرگ است یا خارج نمی‌شود.
• لوزه به شکل غیرطبیعی بزرگ شده است.
• خونریزی از ناحیه لوزه دارید.
• علائم شما یک‌طرفه و مداوم هستند.

اگر مشکل تنفس، ناتوانی در بلع آب دهان، تورم شدید گلو، یا بدحال‌شدن سریع ایجاد شود، باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود؛ این علائم می‌توانند نشان‌دهنده مشکلات جدی‌تری باشند و نباید صرفاً به سنگ لوزه نسبت داده شوند.
تشخیص سنگ لوزه چگونه انجام می‌شود؟

در بیشتر موارد، پزشک می‌تواند با معاینه مستقیم دهان و حلق سنگ لوزه را تشخیص دهد. اگر سنگ عمیق باشد، اندازه بزرگی داشته باشد یا تشخیص مشخص نباشد، تصویربرداری می‌تواند کمک‌کننده باشد.
CT می‌تواند سنگ‌های کلسیفیه‌شده داخل بافت یا حفره لوزه را نشان دهد. البته انجام CT برای هر سنگ کوچک لوزه لازم نیست و تصمیم درباره تصویربرداری باید بر اساس علائم و نظر پزشک باشد.

آیا می‌توان از سنگ لوزه پیشگیری کرد؟

هیچ روشی وجود ندارد که تضمین کند سنگ لوزه هرگز ایجاد نشود؛ زیرا ساختار حفره‌های لوزه در افراد متفاوت است. اما رعایت بهداشت دهان می‌تواند به کاهش تجمع بقایای غذایی کمک کند.

کارهای مفید شامل:

• مسواک‌زدن منظم
• تمیزکردن زبان
• استفاده مناسب از نخ دندان
• نوشیدن آب کافی
• غرغره آب نمک در صورت مناسب بودن برای فرد
• درمان مشکلات دندانی و لثه
• مراجعه به پزشک در صورت التهاب‌های مکرر لوزه

تجربه بیماران

سمیرا، ۲۶ ساله : مشکل اصلی من اصلاً درد نبود؛ دائم احساس می‌کردم یک چیزی در سمت راست گلویم گیر کرده. چند سنگ لوزه پیدا کردم و وقتی بیرونشان آوردم، بویشان واقعاً وحشتناک بود. با این حال، حسِ وجود جسم خارجی هنوز مدتی باقی ماند و برای همین رفتم متخصص گوش‌وحلق‌وبینی.

مریم، حدود ۳۰ ساله : سال‌ها سنگ لوزه داشتم و اول حتی نمی‌دانستم این‌ها چه هستند. هر وقت احساس می‌کردم چیزی مثل یک تکه پاپ‌کورن در گلویم گیر کرده، با چراغ قوه نگاه می‌کردم و معمولاً یک سنگ پیدا می‌کردم. چیزی که بیشتر از همه اذیتم می‌کرد بوی خیلی بد آنها بود.

الکس، ۲۴ ساله : مدتی بود بوی دهانم خیلی بد شده بود، با اینکه دندان‌هایم را مرتب مسواک می‌زدم. یک روز هنگام عطسه یک تکه کوچک از گلویم بیرون آمد. وقتی نگاهش کردم فهمیدم سنگ لوزه است و بعد متوجه شدم همان چیزی بوده که باعث بوی بد دهانم می‌شده. از آن به بعد هر چند وقت یک‌بار دوباره برمی‌گردن.

سؤالات متداول

جمع‌بندی

سنگ لوزه یک توده کلسیفیه‌شده است که معمولاً در حفره‌های لوزه تشکیل می‌شود. این مشکل در بسیاری از موارد بی‌خطر است و حتی ممکن است فرد هیچ علامتی نداشته باشد.

بوی بد دهان، احساس جسم خارجی در گلو، گلودرد و ناراحتی هنگام بلع از جمله علائمی هستند که ممکن است در افراد دارای سنگ لوزه دیده شوند.

شواهد تصویربرداری نشان می‌دهند که سنگ لوزه احتمالاً شایع‌تر از چیزی است که بر اساس معاینه معمولی تصور می‌شود؛ با این حال، میزان شیوع در مطالعات مختلف به دلیل تفاوت جمعیت و روش تشخیص متفاوت است.

در بیشتر موارد، مراقبت از بهداشت دهان و رویکرد محافظه‌کارانه کافی است و سنگ‌های کوچک ممکن است خودبه‌خود دفع شوند. اگر سنگ‌ها بزرگ، دردناک، مکرر یا همراه با علائم غیرمعمول باشند، مراجعه به متخصص گوش، حلق و بینی بهترین راه برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب است.

منابع علمی

منبع

منبع

منبع