تلخی دهان نشانه چیست؟

احساس طعم تلخ، فلزی یا ناخوشایند در دهان، تجربه‌ای است که بسیاری از ما در مقطعی از زندگی آن را حس کرده‌ایم. این حالت که می‌تواند از یک آزار کوچک موقتی تا علامتی از یک مسئله سلامت زمینه‌ای متغیر باشد، بر کیفیت زندگی، لذت بردن از غذا و حتی اشتهای ما تأثیر می‌گذارد.

درک دلایل احتمالی این علامت، اولین و مهم‌ترین گام برای یافتن راه حل مناسب است. در این مسیر، دانستن برخی موضوعات مرتبط با سلامت دهان از جمله اینکه فرق آفت و سرطان دهان چیست و هر کدام چه علائمی دارند می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر مشکلات دهانی و طعم‌های غیرطبیعی کمک کند.

در این مقاله، به بررسی علل شایع و کمتر شایع تلخی دهان می‌پردازیم، از مسائل ساده دندانی تا نوسانات هورمونی و عوارض دارویی. ادامه این مطلب را بخوانید تا با بینش بهتری بتوانید منشأ این مشکل را شناسایی کرده و در مسیر درستی برای رفع آن گام بردارید.

طعم بد چه حسی در نظر گرفته می‌شود؟

تعریف طعم بد از فردی به فرد دیگر متفاوت است. برای برخی، طعم ناخوشایند در دهانشان فلزی است. برای برخی دیگر بسته به علت، ممکن است تلخ یا متعفن باشد. شما حتی ممکن است کاهش حس چشایی در هنگام غذا خوردن را نیز متوجه شوید.

علل دهانی ایجاد طعم بد در دهان

بهداشت ضعیف و مشکلات دندانی

رایج‌ترین دلایل برای طعم بد در دهان شما مربوط به بهداشت دندان است. نخ دندان نکشیدن و مسواک نزدن منظم می‌تواند باعث ژنژیویت (التهاب لثه) و طعم بد در دهان شود.

مشکلات دندانی، مانند عفونت‌ها، آبسه‌ها و حتی رویش دندان‌های عقل نیز می‌توانند باعث طعم بد شوند.

سایر علائم مشکلات دندانی عبارتند از:

• بوی بد دهان
• خونریزی، قرمزی یا تورم لثه
• دندان‌های حساس
• لق شدن دندان‌ها

شما می‌توانید با استفاده منظم از نخ دندان و مسواک زدن دندان‌های خود از بیشتر مشکلات رایج دندانی جلوگیری کنید. همچنین مهم است که به طور منظم برای جرم‌گیری و معاینه به دندانپزشک خود مراجعه کنید. شما همچنین می‌توانید برای محافظت بیشتر، یک دهانشویه ضد باکتری را به برنامه بهداشت دندان خود اضافه کنید.

خشکی دهان

خشکی دهان، که گاهی اوقات زرستومی نامیده می‌شود، زمانی اتفاق می‌افتد که غدد بزاقی شما بزاق کافی تولید نمی‌کنند. این می‌تواند باعث احساس خشکی و چسبندگی در داخل دهان شما شود.

بزاق رشد باکتری‌ها در دهان را کاهش می‌دهد و به خارج کردن ذرات غذا کمک می‌کند. هنگامی که بزاق کافی ندارید، ممکن است به دلیل باکتری‌های اضافی و باقی مانده غذا در دهان، طعم بدی در دهان خود داشته باشید.

چندین چیز می‌توانند باعث خشکی دهان شوند، از جمله:

• داروهای بدون نسخه و نسخه‌ای
• پیری
• گرفتگی بینی که باعث تنفس از دهان می‌شود
• آسیب عصبی
• مصرف تنباکو
• شرایط خودایمنی
• دیابت

اگر خشکی دهان دارید، با پزشک خود همکاری کنید تا بفهمید چه چیزی باعث آن شده است. اکثر افراد مبتلا به خشکی دهان از طریق تغییرات سبک زندگی، تنظیم داروها و دهانشویه‌های بدون نسخه یا نسخه‌ای تسکین پیدا می‌کنند.

برفک دهان

برفک یک نوع عفونت قارچی است که در مناطق گرم و مرطوب، از جمله دهان شما رشد می‌کند. هر کسی می‌تواند به برفک دهان مبتلا شود اما نوزادان، افراد مسن و افراد با سیستم ایمنی سرکوب شده احتمال بیشتری برای ابتلا به آن دارند.

برفک دهان همچنین می‌تواند باعث ایجاد موارد زیر شود:

• برجستگی‌های سفید
• قرمزی، سوزش یا درد
• مشکل در بلع
• خشکی دهان

استفاده منظم از نخ دندان، مسواک زدن و شستشوی دهان می‌تواند به پیشگیری از برفک دهان کمک کند. همچنین سعی کنید مصرف قند خود را محدود کنید زیرا قارچ از آن تغذیه می کند.

همیشه اگر در دهان خود لکه‌های سفید دارید، حتی اگر هیچ علائم دیگری ندارید، با پزشک خود تماس بگیرید.

عفونت‌ها

عفونت‌های تنفسی

عفونت‌ها در سیستم بدن شما، به ویژه عفونت‌های ویروسی، می‌توانند بر طعم دهان شما تأثیر بگذارند. لوزه عفونی، سینوزیت، سرماخوردگی و عفونت‌های گوش میانی اغلب بر حواس چشایی و بویایی شما تأثیر می‌گذارند.

علائم اضافی یک عفونت در سیستم تنفسی شما عبارتند از:

• احتقان
• گوش درد
• گلو درد

عفونت‌های ویروسی معمولاً در عرض یک تا دو هفته خود به خود برطرف می‌شوند. طعم بد باید پس از برطرف شدن عفونت از بین برود.

هپاتیت

هپاتیت B یک عفونت ویروسی کبد است. یکی از علائم اولیه آن طعم تلخ در دهان شماست.

سایر علائم اولیه هپاتیت B عبارتند از:

• بوی بد دهان
• از دست دادن اشتها
• تب درجه پایین
• حالت تهوع، استفراغ و اسهال

هپاتیت B یک عفونت جدی است. اگر علائم دارید یا فکر می‌کنید در معرض ویروس قرار گرفته‌اید، با پزشک خود تماس بگیرید.

علاوه بر طعم بد در دهان، داروهای هپاتیت C نیز می توانند بر حس بویایی شما تأثیر بگذارند. طعم بد دهان باید پس از اتمام دارو از بین برود.

تغییرات هورمونی

بارداری

The hormonal fluctuations of early pregnancy can cause many sensory changes.You might crave foods you’ve never wanted before or suddenly find certain smells repulsive. Many women also report having a bad taste, usually a metallic one, in their mouth during their first trimester. While the taste may be annoying, it’s usually harmless and goes away later in your pregnancy.

نوسانات هورمونی اوایل بارداری می‌تواند باعث بسیاری از تغییرات حسی شود. ممکن است هوس غذاهایی کنید که قبلاً هرگز نخواسته‌اید یا ناگهان متوجه شوید که بوی خاصی برایتان منزجر‌کننده است. بسیاری از زنان نیز گزارش می‌دهند که در سه‌ماهه اول بارداری خود طعم بدی(معمولاً طعم فلزی) در دهان خود دارند. در حالی که این طعم ممکن است آزاردهنده باشد، معمولاً بی‌ضرر است و در مراحل بعدی بارداری از بین می‌رود.

منبع

یائسگی

زنان در حال یائسگی یا نزدیک به آن، اغلب از داشتن طعم تلخ در دهان خود صحبت می‌کنند. این معمولاً به دلیل خشکی دهان است که یک علامت شایع یائسگی است.

علت احتمالی دیگر طعم تلخ در دهان شما در دوران یائسگی، سندرم سوزش دهان است. این یک بیماری نادر است، اما خطر ابتلا به آن پس از یائسگی به دلیل سطوح پایین‌تر استروژن افزایش می‌یابد. علاوه بر طعم تلخ در دهان ممکن است احساس سوزش، به ویژه نزدیک نوک زبان خود نیز داشته باشید. این علائم ممکن است بیایند و بروند.

اگر در حال یائسگی یا نزدیک به آن هستید و طعم بدی در دهان دارید، در مورد گزینه‌های درمانی احتمالی با پزشک خود صحبت کنید. برای برخی زنان، هورمون درمانی جایگزین می‌تواند کمک کند.

علل گوارشی

ریفلاکس

ریفلاکس صفرا و اسید علائم مشابهی دارند و می‌توانند همزمان اتفاق بیفتند. این مشکلات به دلیل حرکت صفرا (مایعی که در کبد شما ساخته شده و به هضم کمک می‌کند) یا اسید معده به سمت بالا از طریق مری ایجاد می‌شوند.

هر دو می‌توانند باعث ایجاد طعم ترش در دهان شما شوند، علاوه بر این:

• سوزش سر دل
• درد قسمت بالای شکم
• حالت تهوع و استفراغ
• سرفه و گرفتگی صدا

اگر علائم مکرر ریفلاکس صفرا یا اسید دارید، به پزشک مراجعه کنید. انواع داروهای بدون نسخه و نسخه‌ای وجود دارند که می‌توانند کمک کنند. ریفلاکس اسید گاهی اوقات می‌تواند به یک بیماری مزمن به نام بیماری ریفلاکس معده به مری پیشرفت کند.

نکات مراقبت در خانه شامل اجتناب از غذاهایی که سوزش سر دل را تحریک می‌کنند، خوردن وعده‌های غذایی کوچکتر و حفظ وزن سالم است.

نقش ویتامین‌ها و مکمل‌های غذایی در ایجاد تلخی دهان

بسیاری از ویتامین‌ها و مکمل‌ها می‌توانند باعث ایجاد طعم فلزی در دهان شوند، به خصوص اگر آنها را به مقدار زیاد مصرف کنید.

برخی از رایج‌ترین ویتامین‌ها و مکمل‌هایی که می‌توانند باعث طعم فلزی شوند عبارتند از:

• کلسیم
• کروم
• مس
• آهن
• مولتی ویتامین‌ها یا ویتامین‌های دوران بارداری که حاوی فلزات سنگین هستند
• ویتامین D
• روی که می‌تواند باعث حالت تهوع نیز شود

داروها

بسیاری از داروهای بدون نسخه و نسخه‌ای نیز می‌توانند باعث ایجاد طعم تلخ یا فلزی در دهان شما شوند.

داروهای بدون نسخه‌ای که می‌توانند بر حس چشایی شما تأثیر بگذارند عبارتند از:

• داروهای ضد التهاب
• آنتی‌هیستامین‌ها

داروهای تجویزی که می‌توانند باعث ایجاد طعم غیرعادی در دهان شما شوند عبارتند از:

• داروهای قلبی
• داروهای دیابت
• مهارکننده‌های پروتئاز HIV
• قرص‌های ضد بارداری خوراکی
• داروهای ضد تشنج
• آنتی بیوتیک‌ها
• داروهای ضد افسردگی

درمان‌های سرطان

داروهای شیمی‌درمانی زیادی برای درمان سرطان استفاده می‌شود. درمان با شیمی‌درمانی معمولاً شامل ترکیبی از این داروهاست و بسیاری از آنها می‌توانند باعث ایجاد طعم فلزی یا ترش شوند.

پرتو درمانی نیز می‌تواند باعث طعم فلزی شود، به خصوص زمانی که برای درمان سرطان‌های سر و گردن استفاده می‌شود. هر طعم غیرعادی ناشی از شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی معمولاً پس از اتمام درمان از بین می‌رود.

شرایط عصبی

پرزهای چشایی شما به اعصاب در مغز متصل هستند. هر چیزی که بر این اعصاب تأثیر بگذارد می‌تواند باعث طعم بد در دهان شما شود.

شرایطی که ممکن است بر اعصاب مغز شما تأثیر بگذارد عبارتند از:

• تومورهای مغزی
• زوال عقل
• صرع
• ضربه به سر

برخی از داروهای مورد استفاده برای درمان این شرایط عصبی نیز می‌توانند باعث ایجاد طعم غیرعادی در دهان شوند. این حالت معمولاً پس از درمان بیماری زمینه‌ای از بین می‌رود.

سوالات متداول

تجربه بیماران

نازی، ۲۹ ساله: در سه‌ماهه اول بارداری‌ام، طوری دهانم مزه فلز می‌داد که انگار یک سکه کثیف را قورت داده بودم. حتی آب هم مزه‌اش عوض شده بود. با خوردن نان تست خشک و آب لیمو کمی بهتر می‌شدم. خوشبختانه بعد از هفته چهاردهم کاملاً از بین رفت.

علی، ۵۴ ساله: بعد از شروع یک داروی جدید برای فشارخون، متوجه شدم طعم قهوه محبوبم به شدت تلخ شده است. اول فکر کردم قهوه مشکل دارد، اما با همه چیز همین احساس را داشتم. با پزشکم صحبت کردم و او دارویم را عوض کرد. بعد از دو هفته طعم دهانم کاملاً طبیعی شد.

کیان، ۳۵ ساله: به دنبال یک سرماخوردگی شدید و سینوزیت، حس چشایی‌ام کاملاً به هم ریخت. همه چیز برایم مزه تلخ یا بی‌مزه می داد. این حالت تقریباً یک ماه طول کشید و واقعاً نگران‌کننده بود. اما به تدریج و با بهبود کامل سینوس‌ها، حس چشایی‌ام هم به حالت عادی برگشت.

جمع بندی

تلخی و طعم بد دهان یک بیماری نیست، بلکه یک علامت با دلایل بسیار متنوع است. این علل می‌توانند طیف وسیعی را در‌بر‌گیرند: از علل دهانی مانند بهداشت ضعیف، خشکی دهان و عفونت‌های قارچی گرفته تا عفونت‌های سیستمیک مانند سرماخوردگی و هپاتیت، تغییرات هورمونی در بارداری و یائسگی، مشکلات گوارشی مانند ریفلاکس، عوارض داروها و مکمل‌ها و شرایط عصبی. از نظر علمی این احساس زمانی ایجاد می‌شود که مسیرهای انتقال حس چشایی از پرزهای چشایی روی زبان تا مغز، به هر دلیلی (شیمیایی، هورمونی، التهابی یا فشاری) دچار اختلال شوند.

اگر طعم بدی در دهان خود دارید که توضیحی برای آن ندارید، با پزشک خود ملاقات کنید تا علت اصلی آن را پیدا کنید.

در طول قرار ملاقات خود، مطمئن شوید که به پزشک خود می‌گویید:

• تمام داروها و مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید
• هر علائم دیگری که دارید، حتی اگر به نظر نامرتبط می‌رسند
• هرگونه شرایط پزشکی که قبلاً تشخیص داده شده است

در عین حال، استفاده از دهانشویه یا جویدن آدامس ممکن است تا زمانی که به پزشک مراجعه کنید، تسکین موقتی ایجاد کند.