روماتیسم چشمی چیست و چگونه درمان می شود؟

روماتیسم یا به‌طور دقیق‌تر Rheumatoid Arthritis که به اختصار RA نامیده می‌شود، یک بیماری خودایمنی است که معمولاً مفاصل را درگیر می‌کند اما تأثیر آن صرفاً محدود به مفاصل نیست.

این بیماری می‌تواند اعضای دیگر بدن را نیز درگیر کند که یکی از آن‌ها چشم است. وقتی چشم تحت تأثیر روماتیسم قرار می‌گیرد، به این وضعیت «روماتیسم چشمی» گفته می‌شود و منظور التهاب، خشکی یا آسیب به ساختارهای چشم در اثر RA است.

در ضمن، در کنار بررسی این بیماری، دانستن این موضوع که چه ویتامینی برای تقویت چشم خوبه نیز اهمیت دارد، چراکه برخی ویتامین‌ها می‌توانند در کاهش آسیب‌های چشمی ناشی از التهاب نقش داشته باشند.

samanik collagen

در این مقاله به بررسی کامل روماتیسم چشمی می‌پردازم. با من همراه باشید.

چرا چشم در روماتیسم درگیر می‌شود؟

در RA، سیستم ایمنی بدن به بافت‌های مختلف بدن حمله می‌کند، بافت‌هایی که معمولاً دارای کلاژن و فیبر مواد پیوندی هستند. در چشم نیز بسیاری از ساختارها، مانند اسکلِرا ( قسمت سفید چشم) و قرنیه، دارای این نوع بافت‌ها هستند. بنابراین امکان دارد که التهاب سیستمیک RA به این بخش‌ها نیز سرایت کند.

علاوه بر این، برخی از داروهایی که برای درمان RA مصرف می‌شوند، می‌توانند روی چشم آثار جانبی بگذارند و شرایط چشم را پیچیده‌تر کنند.

انواع درگیری‌های چشمی در روماتیسم

مهم‌ترین انواع درگیری چشم در RA عبارتند از:

خشکی چشم (Keratoconjunctivitis sicca )

این نوع، شایع‌ترین اختلال چشمی در RA است. غدد تولید کننده اشک یا غدد چربی چشم به‌علت التهاب یا ضایعه، کم‌کار می‌شوند و سطح چشم به درستی مرطوب نمی‌ماند.

علائم معمول:

• احساس خشکی
• سوزش
• حس وجود جسم خارجی در چشم
• خستگی دید
• حساسیت به نور

شیوع این وضعیت بین ۱۱ تا ۵۰ درصد بیماران RA است.

اپی اسکلریت (Episcleritis) و اسکلریت (Scleritis)

اپی اسکلریت به معنای التهاب نسج روی قسمت سفید چشم یا اسکلرا (بخش سطحی) است؛ معمولاً درد کمتری دارد و شدت آن کمتر است.

اسکلریت التهاب جدی‌تر و در اعماق‌ بخش سفید چشم یا اسکلرا است؛ می‌تواند درد شدید، قرمزی شدید، حساسیت به نور، کاهش بینایی و تهدید جدی‌تری برای چشم باشد. در RA حدود ۲ تا ۵٪ بیماران ممکن است اسکلریت پیدا کنند.

کراتیت (Keratitis) و التهابات قرنیه

در برخی بیماران مبتلا به روماتیسم، التهاب ممکن است قرنیه را تحت تاثیر قرار دهد. این وضعیت ممکن است با خشکی چشم همراه باشد یا ناشی از اسکلریت باشد. خطر اسکار قرنیه یا نازک شدن آن وجود دارد.

واسکولیت شبکیه و زخم‌های محیطی قرنیه

اگرچه کمتر شایع، اما بسیار جدی هستند. برای مثال زخم‌های محیطی قرنیه در RA ممکن است باعث نازکی قرنیه و حتی خطر سوراخ شدن قرنیه شود.

همچنین التهاب عروق شبکیه (retinal vasculitis) نیز ممکن است در بیماران مبتلا به RA دیده شود، هر چند بسیار نادرتر است.

چه کسانی در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به روماتیسم چشمی هستند؟

چند فاکتور خطر برای ابتلا به روماتیسم چشمی وجود دارد:

• مدت طولانی‌تر ابتلا به RA: مطالعات نشان داده‌اند که هرچه مدت بیماری بیشتر باشد، احتمال درگیری چشمی نیز بیشتر است.
• مثبت بودن آنتی‌بادی‌های مشخص مثل anti-CCP antibodies: در یک مطالعه ارتباط قوی بین مثبت بودن این آنتی‌بادی و بروز عوارض چشمی دیده شد.
• زن بودن: به‌طور کلی در RA زنان بیشتر در معرض هستند و در روماتیسم چشمی نیز زنان سهم بیشتری داشتند.
• بیماری فعال یا تحت کنترل نبودن بیماری: درگیری فعال سیستم ایمنی احتمال عوارض خارج از مفصل را افزایش می‌دهد.

علائم هشدار دهنده که باید جدی گرفته شوند

اگر مبتلا به RA هستید یا سابقه آن دارید، به حضور هر کدام از علائم زیر در چشم باید توجه کنید و سریعاً به چشم‌پزشک یا روماتولوژیست مراجعه نمایید:

• درد چشم عمیق یا شدید (خصوصاً در شب)
• قرمزی چشم همراه با درد یا کاهش بینایی
• احساس اینکه چیزی در چشم است که مدت طولانی باقی می‌ماند
• حساسیت شدید به نور (فتوفوبیا)
• تاری دید ناگهانی یا کاهش دید
• خشکی چشم پایدار همراه با سوزش مکرر و تغییر مداوم وضعیت

هر یک از این علائم می‌تواند علامت تغییر خطرناکی باشد که نیاز به ارزیابی دارد.

تشخیص روماتیسم چشمی

تشخیص درگیری چشمی ناشی از RA معمولاً توسط تیم دو‌گانه روماتولوژیست و چشم‌پزشک انجام می‌شود. مراحل معمول شامل:

1. بررسی تاریخچه بیماری RA، داروها، مدت ابتلا، علائم مفصلی و خارج‌مفصلی
2. معاینه دقیق چشم (با اسلیت‌لامپ، بررسی قرنیه، اسکلرا، پیش‌آزمون‌های سطح چشم)
3. تست‌های خشکی چشم مانند تست شِرمِر (Schirmer’s test) و «زمان شکست فیلم اشکی» (tear break-up time) برای بررسی وضعیت سطح چشم.
4. در صورت نیاز تست‌های تخصصی برای تشخیص عوارض مانند التهاب شبکیه یا نازکی قرنیه.

تشخیص به‌موقع بسیار مهم است تا از آسیب دائمی بینایی جلوگیری شود.

درمان روماتیسم چشمی

درمان روماتیسم چشمی به نوع و شدت درگیری بستگی دارد و معمولاً دو بخش دارد:

1. کنترل سیستمیک روماتیسم
2. درمان مستقیم چشم

کنترل سیستمیک روماتیسم

کنترل التهاب سیستمیک RA بسیار مهم است: استفاده از داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs)، داروهای ضد روماتیسمی (DMARDs) و در موارد شدیدتر، داروهای بیولوژیک‌.

همکاری روماتولوژیست و چشم‌پزشک الزامی است، به‌خصوص وقتی عوارض جدی چشم مثل اسکلریت یا زخم‌های محیطی قرنیه دیده شود.

درمان مستقیم چشم

بسته به نوع درگیری چشم متفاوت است:

برای خشکی چشم

قطره‌های چشمی مصنوعی، ژل‌های موضعی، استفاده از مرطوب‌کننده‌های هوای محیط، افزایش مصرف مایعات، کاهش تماشای صفحه‌نمایش، در صورت نیاز درمان با داروهای ضدالتهاب موضعی.

برای اپی اسکلریت

معمولاً درمان با NSAIDs موضعی یا خوراکی و قطره‌های استروئیدی ضعیف کافی است.

برای اسکلریت

درمان جدی‌تر لازم است؛ ممکن است نیاز به استروئیدهای خوراکی، داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی، و در موارد مقاوم، داروهای بیولوژیکی باشد.

برای درگیری قرنیه

نیاز به درمان تخصصی شامل پوشش محافظ، گاهی جراحی یا پیوند قرنیه، درمان سیستمیک شدیدتر.

پیشگیری از روماتیسم چشمی

با روش‌های زیر می‌توانید تا حدی از ابتلا به روماتیسم چشمی جلوگیری کنید:

• کنترل مناسب بیماری RA: با روماتولوژیست مشورت کنید و داروها را طبق تجویز استفاده نمایید تا التهاب سیستمیک تحت کنترل باشد.
• سبک زندگی سالم: تغذیه ضد التهابی، ورزش مناسب، کنترل وزن، ترک سیگار، کاهش استرس. این‌ها به کاهش التهاب عمومی کمک می‌کنند.
• حفاظت از چشم: استفاده از نور مناسب، اجتناب از باد شدید یا محیط خشک، استفاده از عینک آفتابی در فضای باز، استراحت چشم هنگام کار با کامپیوتر.
• مراجعه منظم به چشم‌ پزشک: حتی اگر علامتی ندارید، پیشنهاد می‌کنم حداقل سالی یک‌ بار معاینه چشم داشته باشید.
• شناخت علائم هشداردهنده (که در بخش قبل ذکر شد) تا در صورت بروز روماتیسم چشمی، زودتر اقدام شود.

سوالات متداول

تجربه بیماران

نسترن، ۴۵ ساله: دو سال است که به روماتیسم مبتلا شدم و برای روماتیسم مفاصلم تحت درمان هستم. اخیراً احساس خشکی و سوزش در چشم‌ها داشتم که ابتدا آن را به خستگی نسبت دادم. سپس دیدم که چشمم قرمز شده و احساس وجود شن در چشم داشتم. با مراجعه به چشم‌پزشک، تشخیص خشکی سطح چشم همراه با RA داده شد. پس از تجویز قطره اشک مصنوعی، مرطوب‌کننده محیط و افزایش مصرف مایعات، وضعیتم بهتر شد. همچنین روماتولوژیست داروی کنترل التهاب را کمی تغییر داد تا التهاب سیستمیک بهتر کنترل شود.

سعید، ۵٢ ساله: حدود ده سال است که روماتیسم دارم و در چند نوبت دچار قرمزی و درد چشم شده بودم ولی به چشم‌پزشک مراجعه نکرده بودم تا اینکه یک شب دچار درد شدید چشم و کاهش بینایی شدم و پس از مراجعه مشخص شد دچار اسکلریت هستم که نوع خطرناکی از روماتیسم چشمی است. تحت درمان شامل استروئید خوراکی و داروهای بیولوژیک قرار گرفتم و خوشبختانه بینایی‌ام نجات یافت. اکنون هر شش ماه به چشم‌پزشک مراجعه می‌کنم و داروهای روماتیسم خودم را دقیق‌تر مصرف می‌کنم.

جمع‌بندی

درگیری چشمی یکی از عوارض مهم و گاه نادیده‌ گرفته‌ شده بیماران مبتلا به روماتیسم است. خشکی چشم، اپی اسکلریت، اسکلریت، کراتیت و حتی عوارض جدی‌تر می‌توانند در نتیجه روماتیسم چشمی رخ دهند.

شناخت به‌موقع علائم، معاینه منظم چشم، کنترل مناسب RA و همکاری بین روماتولوژیست و چشم‌پزشک از عوامل کلیدی برای حفظ بینایی و کیفیت زندگی است. اگر شما یا نزدیکانتان روماتیسم دارید، هر گونه علامت جدید در چشم را جدی بگیرید و به‌موقع اقدام کنید.

منابع

https://www.medicalnewstoday.com/articles/rheumatoid-arthritis-eyes#diagnosis

https://www.aao.org/eye-health/tips-prevention/arthritis-eyes-inflammation-steroids