درمان فشار چشم

درمان فشار چشم به معنای کاهش فشار داخل چشمی برای پیشگیری از آسیب عصب بینایی و کنترل بیماری‌هایی مانند گلوکوم است. این درمان معمولاً با قطره‌های کاهش‌دهنده فشار چشم آغاز می‌شود که جریان مایع زلالیه را کم کرده یا خروج آن را افزایش می‌دهند. در کنار این مراقبت‌ها، توجه به عفونت چشم نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخی عفونت‌ها می‌توانند علائم بیماری‌های چشمی را تشدید کرده و روند درمان فشار چشم را تحت تأثیر قرار دهند.
در موارد مقاوم یا شدیدتر، از لیزر تراپی برای تقویت مسیر خروج مایع یا از جراحی‌های تخصصی مانند ترا‌بکولکتومی و شانت‌های چشمی استفاده می‌شود. کنترل منظم فشار چشم و مراجعه دوره‌ای به چشم‌ پزشک، اساس موفقیت در درمان است.

فشار چشم که در علم پزشکی به آن فشار داخل چشمی (Intraocular Pressure یا IOP) گفته می‌شود، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سلامت چشم است.

بالا رفتن فشار چشم می‌تواند زمینه‌ ساز بروز بیماری‌هایی مانند آب‌ سیاه (گلوکوم) شود؛ بیماری‌ای که اگر دیر تشخیص داده شود ممکن است به آسیب دائمی عصب بینایی و حتی نابینایی منجر گردد.

خوشبختانه امروزه روش‌های متنوع و مؤثری برای کنترل و درمان فشار چشم وجود دارد و بسیاری از بیماران با درمان مناسب، زندگی کاملاً طبیعی دارند. در این مقاله به بررسی درمان فشار چشم خواهم پرداخت. با من همراه باشید.

فشار چشم چیست؟

درون چشم، مایعی به نام مایع زلالیه (Aqueous Humor) جریان دارد که دائماً تولید و از مسیرهای مشخص تخلیه می‌شود. تعادل بین تولید و خروج این مایع، فشار داخل چشم را تنظیم می‌ کند.

مقدار طبیعی فشار چشم معمولاً بین ۱۰ تا ۲۱ میلی‌ متر جیوه است. وقتی این فشار بالاتر از حد طبیعی باشد، ممکن است به عصب بینایی آسیب وارد کند.

البته برخی افراد فشار چشم بالا دارند اما هیچ آسیبی به عصب چشم آن‌ها وارد نشده است؛ وضعیتی که به آن فشار چشم بالا بدون گلوکوم (Ocular Hypertension) می‌گویند. بالعکس، بعضی افراد با فشار چشم طبیعی ممکن است دچار گلوکوم شوند (گلوکوم با فشار طبیعی).

علل افزایش فشار چشم

دلایل بالا رفتن فشار چشم شامل موارد زیر است:

• کاهش سرعت خروج مایع زلالیه: شایع‌ترین علت بالا رفتن فشار چشم، بسته شدن یا کاهش عملکرد کانال‌های خروجی است.
• تولید بیش از حد مایع زلالیه: در برخی بیماری‌ها چشم بیش از حد مایع تولید می‌ کند.
• افزایش سن
• سابقه خانوادگی گلوکوم
• مصرف طولانی‌مدت کورتون‌ها: قطره، کرم، اسپری و حتی قرص کورتون ممکن است فشار چشم را افزایش دهد.
• دیابت و فشار خون بالا
• آسیب یا ضربه به چشم
• بیماری‌های چشمی مانند التهاب داخل چشم (یووئیت)

درمان فشار چشم

درمان فشار چشم بسته به شدت، علت و وضعیت عصب بینایی متفاوت است. بر اساس آخرین دستورالعمل‌های پزشکی، درمان فشار چشم به چند گروه اصلی تقسیم می‌شود:

قطره‌های چشمی (اولین خط درمان)

قطره‌های چشمی مؤثرترین و شایع‌ترین روش درمان هستند:

•  پروستاگلاندین‌ها

شامل:

• Latanoprost
• Bimatoprost
• Travoprost

اثر پروستاگلاندین‌ها از طریق افزایش خروج مایع زلالیه است. مزیت آن‌ها مصرف یک‌ بار در روز و کاهش فشار چشم تا ۳۰٪ می‌باشد. اما می‌توانند عوارضی چون قرمزی چشم و تیره شدن رنگ عنبیه در برخی افراد ایجاد کنند.

• بتابلوکرها مانند Timolol

اثر بتابلوکرها از طریق کاهش تولید مایع زلالیه است. در بیماران با آسم یا بیماری قلبی باید با احتیاط مصرف شود.

• مهارکننده‌های کربنیک آنهیدراز

شامل:

• Dorzolamide
• Brinzolamide

• آگونیست‌های آلفا مانند Brimonidine

• قطره‌های ترکیبی برای بیمارانی که نیاز به چند دارو دارند.

لیزر در درمان فشار چشم

لیزر روش بسیار موثر و کم‌ تهاجمی است و در موارد زیر استفاده می‌شود:

• لیزر ترابکولوپلاستی (SLT)

برای گلوکوم با زاویه باز که اثر آن افزایش خروج مایع زلالیه است. این روش بدون درد بوده و برای ۶ ماه تا چند سال موثر است. همچنین قابل تکرار می‌باشد.

• لیزر ایریدوتومی (Laser Peripheral Iridotomy)

برای بیماران با گلوکوم زاویه بسته که بر روی عنبیه یک سوراخ کوچک ایجاد می‌کند تا جریان مایع بهتر شود.

• لیزر برای کاهش تولید مایع (CPC)

در موارد مقاوم و پیشرفته استفاده می‌شود.

بخشی از متن مقاله در این قسمت به شرح زیر است:

There are two main types of laser procedures to treat glaucoma depending on the type of glaucoma. Selective Laser Trabeculoplasty (SLT) is used for those with open angle glaucoma and Laser Peripheral Iridotomy (LPI) is helpful in those who have angle closure glaucoma or its precursor stages.

بسته به نوع گلوکوم، دو نوع اصلی از روش‌های لیزری برای درمان گلوکوم وجود دارد. ترابکولوپلاستی لیزری انتخابی (SLT) برای افراد مبتلا به گلوکوم زاویه باز استفاده می‌شود و ایریدوتومی محیطی لیزری (LPI) در افرادی که گلوکوم زاویه بسته یا مراحل اولیه آن را دارند، مفید است.

منبع

جراحی

وقتی قطره و لیزر کافی نباشند، جراحی مطرح می‌شود.

• ترابکولکتومی (Trabeculectomy)

شایع‌ترین عمل جراحی گلوکوم که مسیر جدیدی برای خروج مایع زلالیه ایجاد می‌شود.

• گذاشتن شانت یا لوله در چشم

برای موارد بسیار مقاوم که مایع را از داخل چشم به یک مخزن کوچک هدایت می‌ کند.

• جراحی‌های مدرن (MIGS یا Minimally Invasive Glaucoma Surgery)

کم‌تهاجمی و با دوره نقاهت کوتاه.

درمان‌های خانگی و سبک زندگی

درمان خانگی جایگزین دارو نیست اما می‌تواند به کاهش خطر کمک کند.

• ورزش منظم و پیاده‌روی و فعالیت متوسط می‌تواند فشار چشم را کمی کاهش دهد.
• کاهش مصرف کافئین
• پرهیز از قرار دادن سر در وضعیت پایین برای مدت طولانی مثل یوگا با ایستادن روی سر.
• کنترل عوامل خطر از جمله دیابت، فشار خون، چربی خون.
• تغذیه مناسب و مصرف غذاهای سرشار از ویتامین C، اسید چرب امگا ۳ و آنتی‌اکسیدان‌ها به سلامت چشم کمک می‌ کند.

درمان فشار چشم در موارد اضطراری

اگر فشار چشم ناگهان بسیار بالا برود (بیش از ۴۰-۵۰ mmHg)، بیمار علائم زیر دارد:

• درد شدید چشم
• تاری دید
• تهوع
• قرمزی چشم

در این شرایط درمان فوری شامل داروهای خوراکی (مثل استازولامید) و لیزر اورژانسی است.

سوالات متداول

تجربه بیماران

سارا ، ۳۴ ساله: مدت‌ها چشم‌ درد و سردرد داشتم اما فکر می‌کردم از کار زیاد است. وقتی بالاخره به چشم‌ پزشک مراجعه کردم فشار چشمم ۲۸ بود. با یک قطره لاتانوپروست و لیزر SLT ظرف چند هفته فشار چشمم کاملا کنترل شد. تنها چیزی که آموختم این بود که نباید علائم را نادیده بگیرم.

آقای مرادی ، ۶۲ ساله: سال‌ها دیابت داشتم و هر سال چشم‌هایم را چک می‌کردم. بار آخر، پزشک گفت عصب چشمم کمی آسیب دیده و فشار چشمم بالاست. با درمان ترکیبی قطره و جراحی MIGS، الان دیدم ثابت مانده و مشکلی ندارم.

مهدی ، ۴۶ ساله: یک شب چشمم ناگهان درد شدید گرفت. بیمارستان گفت حمله حاد گلوکوم است. فشار چشمم ۵۵ بود! با لیزر ایریدوتومی سریع درمان شدم و از نابینایی جلوگیری شد.

جمع‌بندی

فشار چشم یکی از مهم‌ترین فاکتورهای سلامت چشمی است و افزایش آن اگر زود تشخیص داده نشود، می‌تواند به آسیب عصب بینایی و گلوکوم منجر شود.

خوشبختانه با پیشرفت روش‌های درمانی مانند قطره‌ها، لیزرهای نوین و جراحی‌های کم‌تهاجمی، کنترل این بیماری بسیار آسان‌تر شده است. تشخیص زودهنگام، معاینه دوره‌ای، مصرف منظم دارو و پیگیری مداوم توسط متخصص چشم، کلید حفظ بینایی در طول عمر است.

منابع

لینک

لینک