آرتروز گردن چه علائمی دارد؟

آرتروز گردن یکی از اشکال رایج فرسودگی مفاصل ستون فقرات گردنی است که با فرسایش غضروف مفصلی، تغییرات استخوانی در زوائد مفصل و التهاب خفیف تا شدید بافت‌های نرم اطراف همراه می‌شود. شیوع این وضعیت با افزایش سن و همچنین عوامل زیست‌محیطی از جمله شیوه زندگی ایستا، آسیب‌های قبلی گردن، و عوامل ژنتیکی ارتباط دارد. پژوهش‌های تصویربرداری پیشرفته مانند MRI و تصویربرداری سه‌بعدی و تحلیل حرکت‌ها، توانسته‌اند نقشه‌های دقیقی از تغییرات استخوانی و نرم بافتی ارائه دهند. به‌طور معمول، علائم آرتروز گردن شامل درد در ناحیه گردن، سختی حرکتی صبحگاهی، سردردهای مبهم و گاهی درد به بازو یا شانه است؛ اما شدت و ترکیب این علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت خواهد بود.

 

علت ایجاد آرتروز گردن چیست؟

• افزایش سن و فرسایش طبیعی:

بزرگ‌ترین عامل ایجاد آرتروز گردن، فرسایش تدریجی مفاصل و دیسک‌‌های بین مهره‌ای با بالا رفتن سن می‌باشد. با افزایش سن، غضروف‌ها و دیسک‌ها آب و ارتفاع خود را از دست می‌دهند و خودبه‌خود شروع به تحلیل می‌کنند.

• کوچک و خشک شدن دیسک‌ها:

دیسک‌هایی که بین مهره‌ها قرار دارند، با گذشت زمان آب خود را از دست می‌دهند و نازک می‌شوند. این موضوع باعث می‌شود فشار بیشتری روی مفاصل و استخوان‌ها وارد شود و روند آرتروز سریع‌تر پیشرفت کند.

• لغزش یا پارگی دیسک‌ها:

اگر دیسک بین مهره‌ها ترک بخورد، ماده نرم داخل آن خارج شده  و فشار بیشتری ایجاد می‌شود که روند تحلیل مفصل را بیشتر می‌کند.

• رشد زائده‌های استخوانی:

وقتی غضروف تحلیل می‌رود برای جبران آن زائده‌های استخوانی ایجاد می‌شود که فضای عبور اعصاب مفاصل را تنگ می‌کنند و باعث درد و التهاب می‌شوند.

• ژنتیک و سابقه خانوادگی:

اگر اعضای خانواده شما آرتروز گردن داشته باشند احتمال ابتلای شما بیشتر می‌شود.

• آسیب یا ضربه قبلی به گردن:

مواردی مانند تصادف یا آسیب‌های ورزشی می‌توانند روند فرسایش مفاصل را زودتر آغاز کنند.

• فعالیت با حرکات تکراری:

کارهایی که نیاز به خم شدن یا چرخش زیادی در گردن دارند می‌توانند فشار مفاصل را افزایش دهند و فرسایش را سریع‌تر کنند.

• سیگار کشیدن:

سیگار باعث کاهش جریان خون به مهره‌ها و بافت‌های اطراف شده و درنتیجه فرسایش مفاصل را افزایش می‌دهد.

• اضافه وزن و کم تحرکی:

اضافه وزن فشار بیشتری به ستون فقرات وارد می‌کند و ورزش نکردن باعث تضعیف عضلات حمایت‌کننده می‌شود.

 

علائم آرتروز گردن چیست؟

• درد گردن که ممکن است با حرکت شدیدتر شود
• خشکی گردن و کاهش دامنه حرکت آن
• سفتی گردن خصوصا صبح‌ها و یا بعد از عدم حرکت‌ طولانی مدت
• سردرد به ویژه در ناحیه پشت سرو گردن
• ضعف یا اسپاسم عضلات گردن
• کرخت شدن و یا سوزن سوزن شدن بازوها و دست‌ها
• شنیدن صدا هنگام حرکت گردن

 

تشخیص آرتروز گردن چگونه است؟

تصویربرداری تنها یکی از ابزارهای تشخیصی است اما نقش کلیدی دارد. امروزه ترکیب تصویربرداری با ارزیابی بالینی دقیق، معاینه و بررسی دقیق وضعیت بیمار و تست‌های عملکردی می‌تواند تصویر روشن‌تری از شدت بیماری ارائه دهد. MRI می‌تواند تغییرات بافت نرم، مانند دررفتگی یا ضخیم‌شدگی لایه‌های رباطی و کاهش ماده خشک داخل دیسک بین‌فقراتی را نشان دهد. همچنین مقادیر بایومارکرهای التهابی در خون یا مایع مفصلی می‌تواند به تشخیص سطح‌ التهاب و پیش‌آگاهی بیماری کمک قابل توجهی کند.

 

درمان‌های آرتروز گردن چیست؟

درمان‌ها به دو دسته غیرجراحی و جراحی تقسیم می‌شوند. روش‌های غیرجراحی شامل مدیریت درد با داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، فیزیوتراپی، و درمان‌های جایگزین مانند تزریقات کورتیکواستروئید یا اسید هیالورونیک است. تمرینات تقویتی و تحرک روزانه نیز برای حفظ دامنه حرکتی ضروری‌اند. در موارد شدید و مقاوم به درمان‌های غیرتهاجمی، مداخلات جراحی مانند تعویض دیسک یا تثبیت ستون فقرات ممکن است لازم باشد. پژوهش‌های نوظهور در زمینه درمان‌های مبتنی بر سلول‌های بنیادی، مهندسی بافت غضروف امیدبخش‌اند، اگرچه هنوز در مراحل بالینی گسترده به‌سر می‌برند و نیازمند بررسی‌های بلندمدت هستند.

وضعیت مناسب خواب و پوزیشن‌های مناسب هنگام خواب می‌تواند فشار بر گردن را کاهش دهد و به بازتوانی بافت‌های نرم کمک کند. استفاده از بالش با ارتفاع مناسب و حمایت کافی از گردن در طول خواب می‌تواند سطوح درد و سفتی را بهبود بخشد. همچنین استراحت منظم در طول روز به ترمیم بافت‌ها کمک می‌کند و از خستگی عضلات گردن جلوگیری می‌کند.

Osteoarthritis (OA) is a leading cause of pain and disability which results in a reduced quality of life. To date, conservative management, including physical measures and pharmacological therapy are still the principal choices offered for OA patients. Joint arthroplasties or total replacement surgeries are served as the ultimate therapeutic option to rehabilitate the joint function of patients who withstand severe OA.

آرتروز (استئوآرتریت) یکی از علل اصلی درد و ناتوانی است که به کاهش کیفیت زندگی منجر می‌شود. تا کنون رویکردهای غیرتهاجمی شامل تمرینات فیزیکی و درمان‌های دارویی، به‌عنوان اصلی‌ترین گزینه‌های ارائه‌شده به بیماران مبتلا به آرتروز مطرح می‌شوند. آرتروپلاستی مفصل یا جراحی تعویض کامل مفصل به‌عنوان گزینه درمانی نهایی در بیمارانی که دچار آرتروز شدیدی هستند، به منظور بازتوانی عملکرد مفصل پیشنهاد می‌شود.

 

 

چه تفاوتی میان آرتروز گردن و دردهای معمول گردنی وجود دارد؟

آرتروز گردن معمولاً با درد مزمن و سفتی صبحگاهی که طی روز کاهش می‌یابد همراه است و معمولاً با کاهش دامنه حرکتی گردن و صداهای مفصلی همراه می‌شود. در مقابل درد‌های ناشی از کشیدگی یا تنش‌های عضلانی معمولاً موقت است و با استراحت یا تمرین‌های فیزیکی مقاومتی بهبود می‌یابد. از منظر تشخیصی، تصاویر MRI و CT به‌خصوص بررسی تراکم غضروف، وجود ناهمواری سطح مفصلی و شکل‌گیری برآمدگی‌های استخوانی اطراف مفصل را نشان می‌دهند که از نشانه‌های کلیدی آرتروز هستند.

وضعیت‌های غیرطبیعی گردن در طول کارهای بلندمدت، وضعیت‌های ایستاده یا نشسته با گردن خمیده و استفاده مکرر از صفحه‌کلید و موس می‌تواند فشار اضافی به مفاصل گردن وارد کند. نتایج پژوهش‌ها نشان می‌دهد که انجام کارهای تکراری یا وضعیت‌های نامناسب گردن با افزایش خطر فرسودگی غضروف و ایجاد تغییرات استخوانی همراه است. از طرفی، فقدان فعالیت بدنی مناسب و کاهش قدرت عضلانی اطراف گردن و شانه می‌تواند پایداری مفصل را کاهش دهد و موجب افزایش آسیب‌پذیری در برابر فرسایش شود.

چگونه پیشرفت آرتروز گردن را به تأخیر بیاندازیم؟

پیام کلیدی این است که ترکیبی از مدیریت عوامل خطر، تمرینات هدفمند و تغییر سبک زندگی می‌تواند پیشرفت بیماری را کند یا از وقوع دردهای شدید جلوگیری کند. تمرینات بازتوانی گردن که توسط فیزیوتراپیست طراحی می‌شود برای تقویت عضلات ناحیه گردن و بالا تنه، بهبود دامنه حرکتی و کاهش فشار بر مفاصل گردن در این راستا مؤثر است. نکته مهم این است که قبل از آغاز هر برنامه ورزشی، ارزیابی پزشکی انجام شود تا با شرایط شما سازگار باشد. همچنین حفظ وزن مناسب، ترک سیگار، بهبود خواب و اصلاح وضعیت نشستن در کار از استراتژی‌های مؤثر به حساب می‌آیند.

 

چه ارتباطی میان آرتروز گردن و سردرد وجود دارد؟

سندرم درد گردن-سردرد یا Cervicogenic headache یکی از اشکال سردرد است که می‌تواند از انسجام و تغییرات مفصلی در ناحیه گردن ناشی شود. فشار و پایداری ناسازگار در مفاصل بین‌فقراتی گردن می‌تواند تحریک اعصاب در ناحیه ستون فقرات گردنی را برانگیزد و به سردرد همانند سردردهای میگرنی یا تنشی منجر شود. تشخیص دقیق این حالت نیازمند ارزیابی بالینی دقیق و تصویربرداری مناسب است.

تجربه بیماران

علی،33 ساله: من مهندس پروژه هستم و یکی دو سالی بود که درد گردنم هر از گاهی حین کار با کامپیوتر یا هنگام جلسات خودش را نشان می‌داد، اما خبری از مشکل جدی نبود. تا اینکه یک روز صبح وقتی از خواب بیدار شدم، گردنم آنقدر سفت شده بود که نمی‌توانستم به راحتی سرم را بلند کنم. درد کنار شانه‌ها هم شروع شده بود و گاهی سردرد هم همراهی‌اش می‌کرد. به پزشک ارتوپد مراجعه کردم؛ تشخیص اولیه احتمال آرتروز گردن بود اما لازم بود که تصویربرداری انجام شود. MRI‌ نشان داد که غضروف مفصلی در مفاصل گردنی فرسایش پیدا کرده است و گودافتادگی‌هایی در سطح مفصل دیده می‌شود. همان روز، پروتکل فیزیوتراپی برای من شروع شد. هر هفته با فیزیوتراپیست تمرین‌هایی انجام دادم تا عضلات اطراف گردن و شانه تقویت شود و دامنه حرکتی بهبود یابد. به کمک او یاد گرفتم چطور به صورت دقیق نسبت به حالت نشستن کار کنم؛ صفحه‌کلید را در سطح چشم، موس را در راستای شانه، و صندلی با پشتی حمایتی مناسب. همچنین گفت که باید وزنم را در حد سالم نگه دارم و از برخی عادات مثل خواب روی بالش خیلی بلند یا وضعیت خواب نامناسب دوری کنم. به مرور زمان انجام مستمر این تمرین‌ها کمک کرد تا دردم آرام شود و سفتی صبحگاهی هم کمتر شد.

سارا، 42 ساله و کارمند بانک: سال‌هاست که درد گردن شبیه طنابی صاف بین شانه‌هایم می‌کشد. به خاطر فشارهای کاری، معمولاً پشت کامپیوتر می‌نشینم و در طول روز بارها به دنبال کنترل‌های مختلف می‌گردم. با وجود اینکه سعی می‌کنم به وضعیت درست بنشینم، شب‌ها درد به سردرد تبدیل می‌شود و خیلی وقت‌ها قبل از خواب هم درد شدیدتری دارم. پزشک متخصص تشخیص داد که با آرتروز گردن سروکار دارم اما در این مرحله، درمان‌های غیرجراحی می‌تواند به من کمک کند. در جلسه درمانی، تصمیم بر این شد که از ترکیبی از فیزیوتراپی و تمرین‌های تقویتی استفاده کنیم. من هر روز صبح و شب چند حرکت ساده انجام می‌دهم: تقویت عضلات پشت و گردن با مقاومت کم، کشش‌های ملایم برای بالاتنه، و تمرین‌های تنفسی برای کاهش استرس. برای خواب، از بالش با ارتفاع مناسب استفاده می‌کنم تا گردنم در حالت خنثی باشد و از فشار دادن طولانی مدت به یک سمت پرهیز می‌کنم. همچنین برای آرامش، از گرما بر روی گردن در ساعات پایانی روز استفاده می‌کنم تا سفتی کم شود. با گذشت دو هفته، کم‌کم سردردهایم کمتر شدند و می‌توانم کار روزمره‌ام را بدون وقفه انجام دهم.

مهدی هستم، 29 ساله و علاقه‌مند به ورزش‌های سبک: وقتی درد گردن را حس کردم، تصور کردم فقط یک کشیدگی است. اما به مرور زمان درد مزمن‌تر شد و حرکت گردن محدود گردید. تصویربرداری نشان داد که در سطح مفصل گردن فرسایش غضروف و شکل‌گیری برآمدگی‌های استخوانی اتفاق افتاده است. برای من مهم بود که بدانم آیا می‌توانم به تمرینات ورزشی برگردم یا نه. پزشک گفت که با یک رویکرد غیر جراحی می‌توانم به تدریج به فعالیت عادی برگردم. روال درمانم، فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی بود. ما ترکیبی از تمرین‌های بالاتنه و گردن را با شدت کنترل‌شده انجام دادیم تا دامنه حرکتی را بهبود دهیم و فشار از مفاصل کم شود. همچنین به من توضیح دادند که حفظ وزن سالم، خواب منظم و اصلاح وضعیت انجام کارها مانند نشستن برای مدت طولانی در نوسان سطحی که برای گردن مفید است، تأثیر دارد. پس از چند ماه، نه تنها درد کاهش یافت، بلکه دوباره به برنامه تمرینی منظم برگشته‌ام، البته با احتیاط و زیر نظر تیم درمانی.

سؤالات متداول

جمع‌بندی

با گسترش روش‌های تصویربرداری پیشرفته، مدل‌های ارزیابی دقیق‌تر برای شدت بیماری و بازخوردهای حرکتی، به‌کارگیری رویکردهای چندبعدی در درمان آرتروز گردن محتمل است. تمرکز بر بهبود عملکرد بافتی، تقویت عضلات اطراف گردن و بهبود الگوهای حرکتی، همراه با ابزارهای شخصی‌سازی شده مانند برنامه‌های فیزیوتراپی مبتنی بر داده‌های فردی، می‌تواند به تأخیر در پیشرفت بیماری و بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک قابل توجهی کند. همچنین پیشرفت‌های پژوهشی در زمینه درمان‌های زیستی و مهندسی بافت نویدبخش است، هرچند که هنوز در مراحل بالینی بوده و نیازمند ارزیابی‌های بلندمدت و تأییدات نهایی هستند.

منابع

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34603064/

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2173574320301398

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1878875020307580