بیماری بهجت چیست؟ علائم، علت، تشخیص و درمان

بیماری بهجت چیست؟ بیماری بهجت یک بیماری التهابی مزمن و چندسیستمی است که در آن سیستم ایمنی باعث التهاب رگ‌های خونی می‌شود و می‌تواند دهان، پوست، چشم، مفاصل، عروق، سیستم عصبی و دستگاه گوارش را درگیر کند. این بیماری قابل کنترل است، اما نیاز به تشخیص درست و پیگیری منظم دارد.در ادامه با من همراه باشید تا از علت‌ها، نشانه‌ها، روش‌های درمان و تجربه واقعی زندگی با بیماری بهجت بیشتر بدانیم.

گاهی بدن انسان با نشانه‌هایی صحبت می‌کند که در ابتدا بی‌اهمیت به نظر می‌رسند؛ التهاب چشم، یک زخم کوچک در دهان، درد مفصل یا مشکلات پوستی. اما وقتی این علائم بارها تکرار شوند یا در کنار هم قرار بگیرند، ممکن است نشانه یک بیماری زمینه‌ای باشند.

بیماری بهجت (Behçet’s disease) یکی از بیماری‌های التهابی نادر اما مهم است که می‌تواند قسمت‌های مختلف بدن را درگیر کند. بهجت فقط یک بیماری مربوط به دهان یا پوست نیست، بلکه نوعی واسکولیت سیستمیک است؛ یعنی التهاب عروق خونی که می‌تواند رگ‌های کوچک و بزرگ را درگیر کند اما علائم آن در افراد مختلف متفاوت است. بعضی بیماران بیشتر با آفت‌های مکرر دهان و مشکلات پوستی مواجه هستند، در حالی که در برخی دیگر، چشم، عروق یا سیستم عصبی درگیر می‌شود.

تشخیص زودهنگام بیماری بهجت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بعضی از عوارض بیماری، به‌خصوص درگیری چشم و عروق، در صورت درمان نشدن می‌توانند جدی باشند.

بیماری بهجت چیست؟

بیماری بهجت یک بیماری التهابی مزمن است که در اثر فعالیت غیرطبیعی سیستم ایمنی ایجاد می‌شود و سیستم دفاعی بدن به جای اینکه فقط در برابر عوامل خارجی واکنش نشان دهد، باعث ایجاد التهاب در بافت‌های خود بدن می‌شود.

مهم‌ترین ویژگی بیماری بهجت، درگیری عروق است. به همین دلیل در گروه بیماری‌های واسکولیت قرار می‌گیرد.

برخلاف بسیاری از بیماری‌ها که فقط یک عضو را درگیر می‌کنند، بهجت می‌تواند چندین سیستم بدن از جمله: پوست، چشم، دهان و مخاط‌ها، مفاصل، عروق خونی، دستگاه گوارش و سیستم عصبی را تحت تأثیر قرار دهد.

شدت بیماری بهجت در افراد مختلف متفاوت است. بعضی افراد دوره‌های خفیف و قابل کنترل دارند، اما برخی دیگر ممکن است به درمان‌های تخصصی‌تر نیاز داشته باشند.

علت بیماری بهجت چیست؟

یکی از رایج‌ترین پرسش‌ها این است:

چرا بیماری بهجت ایجاد می‌شود؟

هنوز یک علت قطعی برای بیماری بهجت پیدا نشده است اما دانشمندان معتقدند بیماری بهجت حاصل ترکیبی از چند عامل است:

1. عوامل ژنتیکی

یکی از مهم‌ترین عوامل ژنتیکی مرتبط با بیماری بهجت، ژن HLA-B51 است.

مطالعات نشان داده‌اند افرادی که این ژن را دارند، احتمال بیشتری برای ابتلا به بهجت دارند؛ اما داشتن این ژن به معنی ابتلای قطعی نیست. یعنی: فرد ممکن است HLA-B51 مثبت باشد ولی بهجت نگیرد، از طرفی فرد مبتلا به بهجت ممکن است این ژن را نداشته باشد.

2. اختلال در عملکرد سیستم ایمنی

در بیماران مبتلا به بهجت، سلول‌های سیستم ایمنی بیش از حد فعال می‌شوند و موادی التهابی تولید می‌کنند که باعث آسیب به بافت‌ها و عروق می‌شود.

3. عوامل محیطی

پژوهشگران احتمال می‌دهند برخی عوامل محیطی یا محرک‌های عفونی در افراد مستعد ژنتیکی بتوانند شروع بیماری را تحریک کنند، اما تاکنون یک عامل عفونی مشخص به‌عنوان علت قطعی بیماری شناخته نشده است.

مطالعات علمی درباره بیماری بهجت چه می‌گویند؟

 

علائم بیماری بهجت چیست؟

علائم بیماری بهجت در همه افراد یکسان نیست. بعضی بیماران فقط چند علامت خفیف دارند، اما در برخی افراد، بیماری می‌تواند اندام‌های مهمی مانند چشم، عروق یا سیستم عصبی را درگیر کند.

یکی از ویژگی‌های مهم بهجت، دوره‌های عود و خاموشی است؛ یعنی ممکن است علائم مدتی شدید شوند و سپس برای مدتی کاهش پیدا کنند.

مهم‌ترین علائم بیماری بهجت عبارت‌اند از:

 

۱. آفت‌های مکرر دهان؛ شایع‌ترین نشانه بیماری

تقریباً بیشتر بیماران مبتلا به بهجت، زخم‌های دهانی عودکننده را تجربه می‌کنند.

این زخم‌ها معمولاً:

دردناک هستند.

روی لب، زبان، لثه یا داخل گونه ایجاد می‌شوند.

بعد از مدتی بهبود پیدا می‌کنند اما دوباره ممکن است برگردند.

نکته مهم این است که:

آفت دهان دلایل زیادی دارد، اما زمانی که همراه با علائم دیگری مانند زخم تناسلی، التهاب چشم یا مشکلات پوستی باشد، پزشک احتمال بهجت را بررسی می‌کند.

 

۲. زخم‌های تناسلی

یکی دیگر از علائم شناخته‌شده بیماری بهجت، ایجاد زخم‌های دردناک در ناحیه تناسلی است.

این زخم‌ها ممکن است:

خودبه‌خود بهبود پیدا کنند.

دوباره عود کنند.

در برخی افراد جای زخم باقی بگذارند.

وجود همزمان زخم‌های دهانی و تناسلی یکی از نشانه‌هایی است که می‌تواند پزشک را به بررسی بیشتر بیماری بهجت هدایت کند.

 

۳. درگیری چشم 

درگیری چشم یکی از مهم‌ترین بخش‌های بیماری بهجت است. التهاب داخل چشم که معمولاً با نام یووئیت (Uveitis) شناخته می‌شود، می‌تواند باعث علائمی مانند: قرمزی چشم، درد چشم، تاری دید، حساسیت به نور، دیدن لکه‌های شناور در مقابل چشم شود.

اگر التهاب چشم سریع تشخیص داده نشود و درمان مناسب انجام نگیرد، در بعضی بیماران می‌تواند خطر کاهش بینایی را افزایش دهد. به همین دلیل، افراد مبتلا به بهجت باید هرگونه تغییر جدید در بینایی خود را جدی بگیرند.

 

۴. مشکلات پوستی

پوست یکی دیگر از بخش‌هایی است که ممکن است درگیر شود.

علائم پوستی می‌توانند شامل جوش‌های شبیه آکنه، برجستگی‌های دردناک زیر پوست، ضایعات التهابی مانند اریتم ندوزوم  باشند. این مشکلات پوستی معمولاً به دلیل فعالیت سیستم ایمنی و التهاب ایجاد می‌شوند.

 

۵. درد و التهاب مفاصل

برخی بیماران مبتلا به بهجت دچار درد مفاصل می‌شوند. مفاصل شایع‌تر درگیر: زانو، مچ پا و مچ دست هستند.

التهاب مفاصل در بهجت معمولاً برخلاف بعضی بیماری‌های روماتیسمی، کمتر باعث تخریب دائمی مفصل می‌شود، اما می‌تواند درد و محدودیت حرکتی ایجاد کند.

 

۶. درگیری عروق 

یکی از ویژگی‌های خاص بیماری بهجت، توانایی آن برای درگیر کردن عروق خونی است.

این بیماری می‌تواند:

• باعث التهاب دیواره رگ‌ها شود.
• وریدها را درگیر کند.
• در برخی موارد باعث ایجاد لخته خون شود.
• به ندرت شریان‌ها را نیز درگیر کند.
• درگیری عروقی اهمیت زیادی دارد و نیازمند بررسی و درمان توسط پزشک متخصص است.

 

۷. درگیری سیستم عصبی (نوروبهجت)

در بعضی بیماران، بیماری بهجت سیستم عصبی را نیز درگیر می‌کند.

این حالت که به آن نوروبهجت گفته می‌شود، ممکن است با علائمی مانند: سردردهای غیرمعمول، اختلالات حرکتی، مشکلات تعادل و تغییرات حسی همراه باشد. این نوع درگیری نسبت به علائم دهانی و پوستی کمتر دیده می‌شود، اما اهمیت بالینی بیشتری دارد.

 

بیماری بهجت چگونه تشخیص داده می‌شود؟

یکی از سختی‌های تشخیص بیماری بهجت این است که: هیچ آزمایش خون یا تست واحدی وجود ندارد که بتواند به‌تنهایی بیماری را تشخیص دهد. پزشک معمولاً بر اساس: علائم بیمار، سابقه پزشکی، معاینه بررسی چشم، پوست و سایر اندام‌ها تشخیص را مطرح می‌کند.

 

معیارهای بین‌المللی تشخیص بیماری بهجت (International Criteria for Behçet’s Disease) به اختصار (ICBD)

در سال ۲۰۱۴، مطالعه‌ای برای بررسی معیارهای بین‌المللی تشخیص بیماری بهجت انجام شد. این مطالعه روی بیماران از مراکز مختلف انجام شد و نشان داد معیارهای ICBD می‌توانند به پزشکان در طبقه‌بندی بیماران کمک کنند.

منبع

در این سیستم امتیازدهی:

درگیری چشم ۲ امتیاز، زخم دهانی۲ امتیاز، زخم تناسلی۲ امتیاز، علائم پوستی۱ امتیاز، علائم عصبی۱ امتیاز، علائم عروقی۱ امتیاز و تست پاترژی مثبت (تست پاترژی یک آزمایش کمکی در بیماری بهجت است که در آن واکنش پوست به یک آسیب کوچک بررسی می‌شود. بعضی بیماران مبتلا به بهجت واکنش التهابی بیشتری در محل تحریک نشان می‌دهند)1امتیاز در نظر گرفته می‌شود. امتیاز ۴ یا بیشتر می‌تواند معیارهای طبقه‌بندی بیماری را برآورده کند، اما پزشک همچنان باید شرایط کلی بیمار را بررسی کند.

درمان بیماری بهجت چگونه است؟

در حال حاضر درمانی که بیماری بهجت را برای همیشه از بین ببرد وجود ندارد، اما درمان‌های مؤثری برای

کنترل التهاب، کاهش دفعات عود و جلوگیری از آسیب اندام‌ها وجود دارد. نوع درمان به شدت بیماری و عضو درگیر بستگی دارد.

 

راهنمای درمانی بیماری بهجت (EULAR) در سال ۲۰۱۸

در سال ۲۰۱۸، گروهی از متخصصان بین‌المللی به سرپرستی Hatemi و همکاران، راهنمای به‌روزشده درمان بیماری بهجت را در مجله معتبر Annals of the Rheumatic Diseases منتشر کردند.

این راهنما بر اساس مرور گسترده مطالعات علمی تهیه شد و توصیه‌های درمانی را بر اساس نوع درگیری بیماری (چشم، عروق، سیستم عصبی، پوست و…) ارائه کرد.

منبع

داروهای مورد استفاده در بیماری بهجت

1. کلشی‌سین

یکی از داروهایی است که در برخی بیماران برای کنترل علائم پوستی، زخم‌ها و مشکلات مفصلی استفاده می‌شود.

2. کورتیکواستروئیدها

برای کنترل التهاب شدید، به‌خصوص در دوره‌های فعال بیماری، ممکن است استفاده شوند.

3. داروهای تنظیم‌کننده سیستم ایمنی

مانند آزاتیوپرین یا داروهای مشابه، در برخی بیماران برای کنترل طولانی‌مدت بیماری تجویز می‌شوند.

4. داروهای بیولوژیک

در موارد شدید یا مقاوم، داروهای بیولوژیک مانند مهارکننده‌های TNF ممکن است تحت نظر پزشک استفاده شوند.

تجربه بیماران 

مرجان، ۳۲ ساله : مدت‌ها فکر می‌کردم فقط آفت دهان دارم. بعد از مدتی زخم‌ها تکرار شد و مشکلات دیگری مثل التهاب چشم هم اضافه شد. وقتی پزشک همه علائم را کنار هم بررسی کرد، احتمال بیماری مطرح شد. دانستن علت علائمم، با وجود سختی تشخیص، برایم آرامش‌بخش بود.

رضا، ۴۱ ساله : در ابتدا فکر می‌کردم بیماری فقط با زخم‌های دهانی محدود می‌شود، اما بعد مشخص شد نیاز به پیگیری بیشتری دارم. با شروع درمان و مراجعه منظم، علائمم بهتر کنترل شد. فهمیدم در این بیماری، قطع خودسرانه دارو می‌تواند مشکل‌ساز شود.

سحر، ۲۸ ساله : با وجود ابتلا به بهجت، بعضی زمان‌ها کاملاً احساس خوبی دارم و گاهی علائم دوباره برمی‌گردند. یاد گرفتم نشانه‌های بدنم را بشناسم و قبل از شدید شدن علائم، با پزشکم مشورت کنم.

امیر، ۳۷ ساله : وقتی تاری دید و قرمزی چشم پیدا کردم، اول فکر کردم خستگی است. اما چون بیماری بهجت داشتم، سریع پیگیری کردم. درمان به‌موقع کمک کرد مشکل جدی‌تر نشود.

 

سوالات متداول

 

جمع‌بندی

بیماری بهجت یک بیماری التهابی مزمن است که می‌تواند قسمت‌های مختلف بدن، از دهان و پوست گرفته تا چشم، عروق و سیستم عصبی را درگیر کند. علت دقیق آن هنوز کاملاً مشخص نیست، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی و اختلال در عملکرد سیستم ایمنی در ایجاد آن نقش دارند.

تشخیص زودهنگام، انتخاب درمان مناسب و پیگیری منظم، سه عامل مهم برای کنترل بیماری و پیشگیری از عوارض هستند. بسیاری از بیماران مبتلا به بهجت با مراقبت درست می‌توانند زندگی فعال و باکیفیتی داشته باشند.

 

منابع علمی

منبع

منبع