نوروفیدبک چیست؟

نوروفیدبک، که با نام بیوفیدبک EEG (الکتروانسفالوگرام) نیز شناخته می‌شود، یک مداخله درمانی است که بازخورد فوری از یک برنامه مبتنی بر کامپیوتر ارائه می‌دهد که فعالیت امواج مغزی مراجع را ارزیابی می‌کند. این برنامه از سیگنال‌های شنیداری یا بصری برای کمک به بیماران در تشخیص الگوهای فکری خود و تلاش برای اصلاح آنها استفاده می‌کند. از طریق این فرآیند، مراجعان می‌توانند یاد بگیرند که عملکرد مغز خود را تنظیم و بهبود بخشند و امیدوارند علائم اختلالات عصبی مختلف و بیماری‌های روانی را کاهش دهند.

نوروفیدبک نوعی بیوفیدبک است. بیوفیدبک به کسب اطلاعات و معیارهایی در مورد عملکردهای فیزیولوژیکی مانند ضربان قلب، فشار خون و دمای پوست برای درک و تغییر فرآیندهای موجود بدن اشاره دارد. نوروفیدبک نیز همین کار را انجام می‌دهد اما به طور خاص برای فعالیت مغز.

Neurofeedback is a type of biofeedback. Biofeedback refers to obtaining information and metrics about physiological functions—such as heart rate, blood pressure, and skin temperature—to understand and change existing bodily processes. Neurofeedback does the same but specifically for brain activity.

منبع

با این حال، دلیلی برای تردید در مورد نوروفیدبک وجود دارد. تحقیقات نشان داده است که این روش اغلب مؤثرتر از یک روش دارونما نیست. افراد ممکن است از نوروفیدبک سود ببرند، اما این مزایا را می‌توان به اثر دارونما نسبت داد. این روش ایمن و غیرتهاجمی است، اما با توجه به اینکه می‌تواند گران، زمان‌بر و کم‌اثرتر از درمان‌های اثبات‌شده نیز باشد، بیماران باید گزینه‌های خود را با دقت بررسی کنند.

موارد استفاده نوروفیدبک

نوروفیدبک می‌تواند به درمان بسیاری از بیماری‌های مختلف، از جمله موارد زیر کمک کند:

• اختلال کم‌توجهی، بیش‌فعالی (ADHD)
• بیماری‌های تشنجی
• آسیب مغزی
• اختلال خواب و مشکلات خواب
• اضطراب
• افسردگی
• اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
• از دست دادن شناختی مرتبط با سن
• اختلالات رفتاری
• تاخیر در رشد

نوروفیدبک همچنین می‌تواند به عنوان یک مداخله کمکی در کنار سایر روش‌های درمانی استفاده شود.

دستگاه‌هایی به شکل هدست یا هندزفری می‌توانند فعالیت الکتریکی مغز را رصد کنند و سپس افراد می‌توانند از طریق تلفن یا رایانه خود به آنها دسترسی پیدا کرده و آنها را تجزیه و تحلیل کنند. به عنوان مثال، یکی از کاربردهای این دستگاه‌ها تشخیص زمان خواب‌آلودگی رانندگان است و تحقیقات نشان می‌دهد که چندین دستگاه مصرفی می‌توانند با موفقیت خواب‌آلودگی را شناسایی کنند. مورد دیگر این است که مصرف‌کنندگان می‌توانند فعالیت مغز خود را در حین مدیتیشن مشاهده کرده و عملکرد خود را بهبود بخشند.

چه انتظاری از درمان نوروفیدبک باید داشت؟

درمان نوروفیدبک شامل جلسات منظم 30 یا 60 دقیقه‌ای است. برخی افراد به جلسات کمتری نیاز دارند، در حالی که برخی دیگر به جلسات بیشتری نیاز دارند. وقتی مراجع می‌رسد، ارائه‌دهنده، الکترودهایی را به پوست سر او وصل می‌کند، که اغلب با یک کلاه یا باند به سر او متصل می‌شود. الکترودها فعالیت مغز او را در حین انجام این فرآیند به یک برنامه کامپیوتری منتقل می‌کنند. او ممکن است تصاویر گرافیکی را روی صفحه کامپیوتر تماشا کند یا به موسیقی گوش دهد.

ارائه‌دهنده، امواج مغزی او را روی صفحه مانیتور می‌کند. سپس برنامه کامپیوتری از طریق نشانه‌های بصری و شنیداری، فعالیت امواج مغزی مراجع را به سمت الگوهای مطلوب‌تر و کنترل‌شده‌تر هدایت می‌کند. وقتی الگوهای امواج مغزی او بهبود می‌یابد، او بلافاصله از برنامه بازخورد دریافت می‌کند تا این تغییرات را تقویت کند. بین جلسات، مراجع ممکن است متوجه تغییراتی در خلق و خو، استرس، الگوهای خواب یا وضوح ذهنی خود شود. توجه داشته باشید که نوروفیدبک در مطب یا کلینیک انجام می‌شود. فرد در طول جلسه هوشیار و بیدار می‌ماند، هیچ آرام‌بخش یا دارویی مصرف نمی‌شود و می‌تواند پس از ویزیت به روال روزانه خود بازگردد.

نحوه عملکرد نوروفیدبک چیست؟

نوروفیدبک یک درمان محسوب نمی‌شود، بلکه روشی برای مدیریت یا تنظیم عملکرد مغز است تا به شیوه‌ای سالم‌تر عمل کند. این امر با جلسات آموزشی مکرر با استفاده از یک برنامه نوروفیدبک کامپیوتری که به سیستم عصبی مرکزی آموزش می‌دهد تا فرکانس‌های امواج مغزی را مجدداً سازماندهی و تنظیم کند، حاصل می‌شود. ایده این است که بیماران می‌توانند امواج مغزی خود را که در مقابل آنها به تصویر کشیده شده است، ببینند.

اگر آنها بتوانند یاد بگیرند که افکار خود را برای تولید الگوی فعالیت مطلوب تغییر دهند، می‌توانند اثرات مضر مرتبط با الگوی فعالیت اصلی را حل کنند. به عنوان مثال، برخی تحقیقات نشان می‌دهد که EEG ممکن است به کاهش علائم ADHD در کودکان کمک کند. فعالیت مغز در بین مبتلایان به ADHD گاهی اوقات با افزایش قدرت امواج تتا، امواج مغزی کندتر، و کاهش قدرت امواج بتا، امواج مغزی سریع‌تر همراه است. سپس می‌توان از EEG برای کمک به کودکان در یادگیری تغییر نسبت این دو نوع موج مغزی استفاده کرد.

هنگام جستجوی درمان نوروفیدبک به دنبال چه چیزی باشیم؟

بسیاری از افراد در درمان یک بیماری مداوم یا در ترکیب با سایر روش‌های درمانی به آموزش نوروفیدبک ارجاع داده می‌شوند. اگر به دنبال درمانگری با این تخصص هستید، حتماً در مورد نحوه انجام نوروفیدبک و در چه محیطی، یا اینکه آیا از دستگاه‌هایی استفاده می‌کنند که فرد بتواند به تنهایی از آنها برای ادامه روند استفاده کند، سوال کنید.

همچنین می‌توانید به دنبال پزشکی باشید که در نوروفیدبک گواهینامه داشته باشد: اتحادیه بین‌المللی صدور گواهینامه بیوفیدبک به کسانی که آموزش و تحصیلات مرتبط را گذرانده‌اند، گواهینامه نوروفیدبک ارائه می‌دهد.

علاوه بر این، مهم است که از هر درمانگری موارد زیر را بپرسید:

• چگونه می‌توانند به نگرانی‌های خاص شما کمک کنند
• آیا قبلاً با این نوع مشکل برخورد کرده‌اند
• روند آنها چگونه است
• زمان‌بندی درمان چگونه است

متخصصان سلامت روان دارای مجوز که برای استفاده از تجهیزات و برنامه‌های نوروفیدبک آموزش دیده‌اند، می‌توانند خدمات نوروفیدبک را در مطب‌ها و کلینیک‌های خصوصی خود ارائه دهند. علاوه بر یافتن کسی با پیشینه تحصیلی و تجربه مرتبط، به دنبال درمانگری باشید که در بحث در مورد مسائل شخصی با او احساس راحتی می‌کنید، کسی که درک درستی از مورد خاص شما داشته باشد و بتواند فرآیند نوروفیدبک، مزایای بالقوه و محدودیت‌های آن را به روشنی برای شما توضیح دهد.

سوالات متداول

تجربه بیماران

بهاره 32 ساله: من با ADHD زندگی می‌کردم و نوروفیدبک به من کمک کرد تا تمرکز و توجه بهتری پیدا کنم. بعد از چند جلسه، متوجه شدم که بهتر می‌توانم بر کارهایم متمرکز شوم.

علی 27 ساله: پس از تجربه استرس پس از سانحه، نوروفیدبک به من کمک کرد تا آرامش بیشتری پیدا کنم. احساس می‌کنم که حالا کنترل بیشتری بر احساساتم دارم.

محسن 37 ساله: من مشکلات خواب داشتم و پس از چند جلسه نوروفیدبک، الگوهای خوابم بهبود پیدا کرد. حالا راحت‌تر می‌توانم بخوابم و بیدار شوم.

ستاره 42 ساله: نوروفیدبک برای من کمی گران بود، اما احساس می‌کنم که ارزشش را داشت. توانستم بهبودهایی در خلق و خوی خود احساس کنم.

آرزو 29 ساله: در ابتدا کمی تردید داشتم، اما بعد از چند جلسه متوجه شدم که می‌توانم بر الگوهای فکری خود تأثیر بگذارم. به نظر می‌رسد که این روش به من کمک کرده است.

جمع‌بندی

نوروفیدبک یک روش غیرتهاجمی و ایمن است که با استفاده از بازخورد فوری از فعالیت مغز، به بیماران کمک می‌کند تا الگوهای فکری و رفتاری خود را تنظیم کنند. این روش به‌ویژه برای درمان اختلالاتی مانند ADHD، اضطراب، افسردگی و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) مورد استفاده قرار می‌گیرد. اگرچه برخی تحقیقات نشان می‌دهند که نوروفیدبک می‌تواند مؤثر باشد، اما نتایج آن اغلب متغیر و گاهی برابر با اثر دارونما است.

منبع