تفاوت آفت و زگیل دهانی

وقتی زخم یا برجستگی کوچکی داخل دهان ظاهر می‌شود، اولین پرسش بسیاری از افراد این است که آیا این فقط یک آفت ساده است یا نشانه یک بیماری عفونی مانند زگیل دهانی؟ پاسخ کوتاه این است که این دو ضایعه از نظر علمی کاملاً متفاوتند، اما شباهت ظاهری آن‌ها باعث سردرگمی می‌شود.

اگر بخواهیم تنها با چشم غیرمسلح و از نظر بصری تفاوت را بررسی کنیم، آفت معمولاً یک زخم فرورفته و گرد یا بیضی با مرکز سفید یا زرد و حاشیه قرمز التهابی است؛ یعنی بافت از بین رفته و به شکل «گودال کوچک دردناک» دیده می‌شود. در مقابل، زگیل دهانی برجسته، گوشتی، دانه‌دانه و اغلب شبیه گل‌کلم است؛ سطح آن ناهموار است و برخلاف آفت، زخم باز محسوب نمی‌شود بلکه رشد بیش‌ازحد بافت اپیتلیال ناشی از ویروس است. همین تفاوت ساده ظاهری، از نظر پاتولوژی نشان‌دهنده دو مسیر کاملاً متفاوت بیماری‌زایی است: یکی التهاب ایمنی‌محور، و دیگری عفونت ویروسی.

آیا آفت دهان یک بیماری عفونی است یا واکنش ایمنی بدن؟

از دیدگاه مقالات پاتوفیزیولوژی مرتبط با دهان، آفت دهان (Recurrent Aphthous Stomatitis) یک بیماری عفونی محسوب نمی‌شود. این ضایعه نتیجه اختلال در پاسخ ایمنی موضعی مخاط دهان است. در واقع سلول‌های ایمنی بدن به اشتباه به سلول‌های مخاط حمله می‌کنند و باعث تخریب سطحی بافت می‌شوند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند عوامل زیر می‌توانند در بروز آفت نقش داشته باشند:

• استرس یا فشار عصبی
• کمبود آهن، روی، ویتامین B12 و اسیدفولیک
• آسیب‌های مکانیکی (گاز گرفتن گونه یا استفاده از مسواک زبر)
• تغییرات هورمونی
• حساسیت غذایی (نظیر حساسیت به برخی افزودنی‌ها)

بنابراین آفت واگیردار نیست؛ نه از طریق بزاق منتقل می‌شود و نه تماس نزدیک.

اما زگیل دهانی داستان کاملاً متفاوتی دارد.

Recurrent aphthous stomatitis (RAS) is the most common ulcerative disease affecting the oral mucosa. The etiology of RAS is still unknown, but several local, systemic, immunologic, genetic, allergic, nutritional, and microbial factors, as well as immunosuppressive drugs, have been proposed as causative agents.

استوماتیت آفتی عودکننده (RAS) شایع‌ترین بیماری زخم‌دارِ درگیرکننده مخاط دهان محسوب می‌شود. علت این اختلال همچنان به‌طور کامل مشخص نشده است، اما عوامل متعددی از جمله عوامل موضعی، عوامل سیستمیک، ایمنی‌شناختی، ژنتیکی، آلرژیک، تغذیه‌ای و میکروبی، و نیز مصرف داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی به‌عنوان عوامل احتمالی ایجادکننده آن مطرح شده‌اند.

منبع

زگیل دهانی چیست و چرا ایجاد می‌شود؟

زگیل دهانی (Oral Wart) اغلب ناشی از ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV است. این ویروس همان خانواده‌ای است که برخی انواع آن با سرطان دهانه رحم و بخشی از سرطان‌های دهان و حلق ارتباط دارند. ویروس وارد سلول‌های اپیتلیال دهان می‌شود و برنامه تکثیر سلولی را تغییر می‌دهد؛ نتیجه آن رشد برجسته و پاپیلاری مخاط است. از راه‌های انتقال این بیماری می‌توان به: تماس مستقیم دهانی، رابطه دهانی و استفاده مشترک از وسایل شخصی آلوده (کمتر شایع) اشاره کرد. از این رو،‌ برخلاف آفت، زگیل دهانی یک ضایعه عفونی و قابل انتقال محسوب می‌شود.

آفت و زگیل دهانی از نظر علائم چه تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند؟

آفت دهان معمولاً با علائم زیر همراه است:

• درد شدید (گاهی بسیار آزاردهنده)
• سوزش یا تشدید درد هنگام خوردن غذاهای ترش یا تند
• اختلال در صحبت و غذا خوردن
• معمولاً طی ۷ تا ۱۴ روز خوب می‌شود.

اما از جمله علائم زگیل دهانی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• معمولاً بدون درد است
• رشد آهسته و ماندگار دارد
• خونریزی خفیف در صورت تحریک
• ماه‌ها یا حتی سال‌ها باقی می‌ماند.

نکته مهم و حائز اهمیت این است که اگر ضایعه‌ای دردناک است و ظرف دو هفته خوب می‌شود، تقریباً همیشه آفت است. اگر بدون درد و پایدار است، احتمال زگیل بسیار بیشتر خواهد بود.

راه تشخیص این دو بیماری چگونه است؟

تشخیص اولیه اغلب بالینی است؛ یعنی دندانپزشک تنها با معاینه دهان می‌تواند تا حد زیادی تفاوت را مشخص کند. با این حال در موارد مشکوک، روش‌های زیر استفاده می‌شود:

برای آفت

• بررسی شرح حال بیمار
• ارزیابی کمبودهای تغذیه‌ای
• در برخی موارد انجام آزمایش خون

برای زگیل دهانی

• بیوپسی (نمونه‌برداری بافتی)
• آزمایش PCR برای تشخیص HPV

بیوپسی در زگیل اهمیت زیادی دارد، زیرا برخی ضایعات ویروسی ممکن است با ضایعات پیش‌سرطانی اشتباه شوند.

آیا درمان آفت و زگیل دهانی یکسان است؟

پاسخ منفی است؛ در درمان آفت دهان، هدف کاهش التهاب و درد و کمک به ترمیم طبیعی است که از طریق کورتیکواستروئیدهای موضعی، دهانشویه کلرهگزیدین، بی‌حس‌کننده‌های موضعی و یا اصلاح رژیم غذایی و مکمل‌های ویتامینی انجام می‌پذیرد. آفت حتی بدون درمان هم بهبود می‌یابد، اما روش‌های درمانی، علائم را قابل تحمل می‌کنند.

اما در خصوص درمان زگیل دهانی، باید ضایعه حذف شود، زیرا ویروسی است؛ از این رو روش‌هایی همچون جراحی لیزری، کرایوتراپی (فریز کردن)، الکتروکوتر و برداشت جراحی معمولاً توسط متخصص انجام می‌شوند. داروهای ضدالتهاب آفت در این مورد تقریباً هیچ اثری ندارند.

در اغلب موارد زگیل‌های دهانی خوش‌خیم هستند، اما اهمیت آن‌ها در ارتباط با ویروس HPV است. برخی تیپ‌های این ویروس با سرطان‌های دهان، حلق و لوزه‌ها مرتبط شناخته شده‌اند. بنابراین مشاهده یک ضایعه پایدار برجسته در دهان، به‌خصوص اگر بیش از سه هفته باقی بماند، نیازمند بررسی تخصصی است. در مقابل، آفت دهان معمولاً خطر جدی ندارد؛ مگر در موارد بسیار شدید که ممکن است نشانه بیماری‌های سیستمیک مانند سلیاک یا بیماری‌های خودایمنی باشد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

در موارد زیر که معمولاً می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات دیگر، غیر از آفت باشد، مراجعه به پزشک ضروری به نظر می‌رسد.

• ضایعه‌ای که بیش از ۲ تا ۳ هفته باقی بماند
• رشد برجسته بدون درد
• خونریزی مکرر
• تب یا کاهش وزن بی‌دلیل
• آفت‌های بسیار بزرگ یا مکرر

سؤالات متداول

تجربه بیماران

مریم، ۲۷ ساله: اولین بار که داخل لب پایینم یک لکه سفید دیدم، خیلی ترسیدم. وسطش سفید بود و دورش کاملاً قرمز. اما چیزی که بیشتر اذیتم می‌کرد درد شدیدش بود؛ حتی وقتی آب می‌خوردم می‌سوخت. در اولین فرصت به دندانپزشک مراجعه کردم. ایشان فقط با معاینه گفتند: «این زگیل نیست، آفت است» و توضیح دادند که چون ضایعه فرورفته و بسیار دردناک است و روی مخاط نرم لب ایجاد شده، احتمالاً آفت است. برایم دهانشویه کلرهگزیدین و پماد کورتونی موضعی تجویز کردند و گفتند از غذاهای ترش و تند دوری کنم. جالب اینکه دقیقاً بعد از حدود ۹ روز، کاملاً محو شد.

احسان، ۳۴ ساله‌: کنار زبانم یک برجستگی کوچک مثل گوشت اضافه ایجاد شده بود. درد نداشت، فقط وقتی غذا می‌جویدم به آن گیر می‌کرد. اول فکر کردم آفت است، اما دو هفته گذشت و هیچ تغییری نکرد. حتی کوچک هم نشد. وقتی به متخصص بیماری‌های دهان مراجعه کردم، گفت این احتمالاً زگیل دهانی ناشی از ویروس HPV است. برای اطمینان یک نمونه‌برداری کوچک انجام دادند و بعد با لیزر آن را برداشتند. پزشک توضیح داد اگر آفت بود حداکثر دو هفته خوب می‌شد و اصلاً برجسته نبود.

لیلا، 25 ساله و دانشجو: تقریباً هر ماه آفت می‌زدم. اول فکر می‌کردم طبیعی است، اما تعدادشان زیاد شد؛ گاهی همزمان سه یا چهار تا. پزشک برایم آزمایش خون نوشت. نتیجه نشان داد کمبود ویتامین B12 و آهن دارم. بعد از مصرف مکمل‌ها و خواب منظم، دفعات آفت‌ها خیلی کمتر شد و متوجه شدم آفت همیشه فقط یک زخم ساده نیست، گاهی نشانه کمبود تغذیه‌ای است. همچنین توصیه شد از مسواک نرم استفاده کنم؛ قبلاً مسواک سفت داشتم و مخاط دهانم دائماً تحریک می‌شد.

جمع‌بندی

آفت و زگیل دهانی اگرچه هر دو در یک محل ظاهر می‌شوند، اما از نظر علمی دو پدیده کاملاً متفاوت هستند. آفت یک زخم التهابی غیرواگیر و گذراست که ناشی از اختلال ایمنی و عوامل تغذیه‌ای یا استرس است. زگیل دهانی اما رشد بافتی ناشی از عفونت ویروس HPV است که می‌تواند منتقل شود و نیاز به درمان حذفی دارد. تشخیص درست این دو نه‌تنها در انتخاب درمان، بلکه در پیشگیری از عوارض احتمالی اهمیت حیاتی دارد.

منابع

لینک

لینک