پس از عمل سنگ‌شکنی چه باید کرد؟

اگر شروع به خواندن این مقاله کرده‌اید، ممکن است جزء افرادی باشید که به سنگ کلیه مبتلا شده‌اند یا ریسک ابتلا به آن را در خود بالا ببینید پس از عمل سنگ‌شکنی لازم است تا میزان مصرف قند، نمک، پروتئین‌های حیوانی، اگزالات و فسفات را کم کنید و آب به فراوانی بنوشید و به شکل روزانه از کلسیم و ویتامین D در غذا یا به شکل مکمل استفاده کنید. همچنین از مکمل کالمگ که حاوی ترکیبات اختصاصی برای پیشگیری و دفع سنگ کلیه می‌باشد، استفاده نمایید. حتی اگر تا به حال به سنگ کلیه دچار نشده‌اید، حتما مطالب ذیل را در ادامه مطالعه کنید تا احتمال ابتلا به این خطر را در خود و خانوادتان به حداقل برسانید.

پس از عمل سنگ‌شکنی چه باید کرد؟

پس از عمل سنگ‌شکنی، مهم‌ترین اقدام افزایش حجم ادرار و کمک به خروج خرده‌سنگ‌ها است؛ بنابراین پزشکان توصیه می‌کنند بیمار طی روز فعالیت سبک مانند راه‌ رفتن آرام داشته باشد تا حرکت سنگ‌ها در حالب آسان‌تر شود و درد کمتری ایجاد شود. مشاهده کمی خون در ادرار، سوزش و احساس دفع ناقص طی چند روز طبیعی است، اما اگر خونریزی شدید یا قطع کامل ادرار رخ داد، باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود. همچنین استفاده از کیسه آب گرم روی پهلوها می‌تواند اسپاسم عضلات و درد را کاهش دهد.

در این دوره، مصرف داروهای تجویز شده اهمیت زیادی دارد. مسکن‌ها برای کنترل درد و آنتی‌بیوتیک‌ها برای جلوگیری از عفونت احتمالی باید دقیق و منظم مصرف شوند. بعضی بیماران داروهایی مانند سیترات پتاسیم یا داروهای شل‌کننده حالب دریافت می‌کنند که کمک می‌کند خرده‌سنگ‌ها راحت‌تر دفع شوند. قطع یا تغییر دوز این داروها را بدون مشورت پزشک توصیه نمی‌کنم.

همچنین بیمار باید علائم هشدار دهنده را بشناسد:

• تب و لرز
• درد شدید و مداوم که با مسکن کنترل نمی‌شود
• تهوع و استفراغ شدید
• کاهش ادرار یا عدم توانایی در ادرار کردن

مشاهده این علائم ممکن است نشانه انسداد حالب یا عفونت باشد و نیاز به مراجعه فوری به مراکز درمانی دارد.

پیگیری‌های بعدی مانند سونوگرافی یا آزمایش ادرار نیز طبق نظر پزشک ضروری است تا اطمینان حاصل شود خرده‌سنگ‌ها کاملاً دفع شده‌اند و کلیه عملکرد طبیعی دارد.

بعد از سنگ شکن کلیه چه بخوریم؟

بسیار اهمیت دارد که بدانیم بعد از سنگ شکن کلیه چه مایعات و مواد غذایی مصرف کنیم و از چه مواد غذایی پرهیز کنیم.

چه مایعاتی بعد از سنگ‌ شکن کلیه بخوریم؟

بعد از سنگ‌شکن، مهم‌ترین بخش تغذیه افزایش مصرف مایعات است. کلیه‌ها بعد از خرد شدن سنگ‌ها نیاز دارند که حجم زیادی از ادرار تولید شود تا خرده‌سنگ‌ها سریع‌تر از بدن خارج شوند. بهترین مایعات در این دوره:

• آب ساده (اصلی‌ترین نوشیدنی): نوشیدن آب در فواصل منظم طی روز، التهاب و سوزش ادرار را کاهش می‌دهد و کمک می‌کند ذرات خردشده بدون درد عبور کنند.
• آب‌لیمو رقیق: آب‌لیمو سرشار از سیترات است؛ ماده‌ای که از تجمع سنگ جلوگیری می‌کند و به حل شدن باقی‌مانده سنگ‌ها کمک می‌کند. بهترین روش، ۲ تا ۳ بار در روز آب‌لیمو تازه داخل یک لیوان آب است.
• دمنوش‌های ملایم: از جمله:
  • بابونه برای ضدالتهاب
  • نعناع برای کاهش اسپاسم و درد
  • خارخاسک (با احتیاط و طبق نظر پزشک) برای تسهیل دفع سنگ
• آب‌میوه‌های کم‌قند: مثل آب‌سیب رقیق، آب‌هندوانه تازه، آب‌خیار. هندوانه به دلیل آب بالا و اثر مدر طبیعی، بسیار توصیه می‌شود.

از چه نوشیدنی‌های بعد از سنگ شکن کلیه باید پرهیز کرد؟

نوشیدنی‌های زیر بهتر است محدود یا حذف شوند:

• نوشابه، به‌خصوص کولا
• چای پررنگ
• قهوه زیاد
• نوشیدنی‌های انرژی‌زا

این‌ نوشیدنی‌ها غلظت ادرار را افزایش می‌دهند و احتمال درد و رسوب دوباره سنگ را بالا می‌برند.

چه غذاهایی بعد از سنگ‌ شکن کلیه بخوریم؟

بهتر است مصرف مواد غذایی زیر را افزایش دهید:

• غذاهای سبک و زود هضم: در ۲۴ تا ۷۲ ساعت اول، بهترین انتخاب غذاهای سبک است تا به کلیه‌ها فشار نیاید. این غذاها هضم راحتی دارند و باعث تحریک کمتر مجاری ادراری می‌شوند:
  • سوپ رقیق سبزیجات
  • کته نرم
  • سیب‌زمینی پخته
  • سینه مرغ آب‌پز
  • ماهی بخارپز
  • سبزیجات بخارپز (کدو، هویج، کرفس)
• میوه‌های آبدار و ملین طبیعی:این میوه‌ها علاوه بر تأمین فیبر و آب، مانع یبوست می‌شوند؛ یبوست می‌تواند درد ناحیه کلیه را بدتر کند:
  • سیب
  • خیار
  • طالبی
  • هندوانه
  • گلابی
• غذاهای حاوی سیترات طبیعی: سیترات یک عامل مهم ضد سنگ است و باعث مهار کریستال‌های اگزالات و کلسیم می‌شود. مصرف روزانه این میوه‌ها کمک زیادی به جلوگیری از تشکیل دوباره سنگ می‌کند:
  • لیمو
  • پرتقال
  • گریپ‌فروت
  • نارنگی

چه غذاهایی باید بعد از سنگ‌ شکن محدود یا حذف شوند؟

مصرف مواد غذایی زیر را محدود یا حذف کنید:

• نمک زیاد: سنگ کلیه بعد از سنگ‌شکن به نمک بسیار حساس است. نمک زیاد سبب افزایش دفع کلسیم از ادرار و احتمال تشکیل سنگ جدید می‌شود. پس مصرف موارد زیر را کاهش دهید:
  • فست‌فود
  • سوسیس و کالباس
  • تن ماهی
  • چیپس
  • غذاهای کنسروی
• پروتئین حیوانی زیاد: زیاده‌روی در مصرف پروتئین‌های حیوانی باعث افزایش اسیداوریک و کاهش pH ادرار می‌شود که برای دفع سنگ مناسب نیست. مصرف روزانه باید متوسط باشد. از جمله:
  • گوشت قرمز
  • دل و جگر
  • سوسیس
  • همبرگر
• غذاهای چرب و سنگین:این غذاها باعث کاهش جریان خون کلیه و افزایش التهاب می‌شوند:
  • سرخ‌کردنی‌ها
  • خورشت‌های سنگین
  • کله‌پاچه

توصیه‌های تکمیلی مهم پس از سنگ‌ شکن

به توصیه‌های زیر بعد از عمل سنگ شکنی توجه کنید:

مصرف غذا همراه با داروهای تجویز شده

اگر پزشک برای شما سیترات پتاسیم، آنتی‌بیوتیک یا مسکن تجویز کرده، بهتر است همراه غذا مصرف شود تا از حالت تهوع جلوگیری گردد.

افزایش حجم ادرار

برای دفع بهتر خرده سنگ‌ها باید تولید روزانه حدود ۲ لیتر ادرار داشته باشید. در بیشتر افراد این یعنی نوشیدن ۸ الی ۱۲ لیوان مایعات در شبانه روز.

رژیم غذایی را بر اساس نوع سنگ تنظیم کنید

اگر پزشک نوع سنگ را مشخص کرده باشد، رژیم نیز دقیق‌تر می‌شود:

• سنگ اگزالات: کاهش مصرف اسفناج، ریواس، چغندر، آجیل
• سنگ اسید اوریک: کاهش گوشت قرمز، عدس، ماش، لوبیا
• سنگ کلسیمی: محدودیت نمک و پروتئین، مصرف عادی لبنیات

مکمل کالمگ استفاده کنید

مکمل کالمگ، مکملیست که بر پایه‌ی پتاسیم و منیزیم در فرم سیترات هست. هرسه این عوامل به شکل اختصاصی از رسوب املاح ایجاد‌ کننده‌ی سنگ کلیه جلوگیری می‌کنند و در دفع بهتر سنگ کلیه به شما کمک می‌کنند. برای این مورد، نیاز است تا شما روزانه 2 بار و هر بار 2 عدد کالمگ را مصرف نمایید.

جمع‌بندی

بعد از سنگ‌ شکن کلیه، تغذیه اصولی باعث کاهش درد، خروج سریع‌تر خرده‌سنگ‌ها و جلوگیری از تشکیل سنگ جدید می‌شود. مهم‌ترین اصول شامل مصرف فراوان مایعات، خوردن غذاهای سبک و کم‌نمک، افزایش سیترات طبیعی و کاهش پروتئین و سدیم است. رعایت این نکات در کنار داروهای تجویزی، بهترین نتیجه را برای بیمار فراهم می‌کند.

منابع

Potassium – Health Professional Fact Sheet (nih.gov)

Eating, Diet, & Nutrition for Kidney Stones – NIDDK (nih.gov)

Fructose consumption and the risk of kidney stones – PubMed (nih.gov)