بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) یک بیماری ویروسی دستگاه تنفسی است که توسط ویروس MERS-CoV ایجاد میشود و نخستین بار در سال ۲۰۱۲ شناسایی شد. این بیماری معمولاً با علائمی مانند تب، سرفه و تنگی نفس بروز میکند و در موارد شدید میتواند باعث ذاتالریه، نارسایی تنفسی و حتی مرگ شود. ویروس عمدتاً از طریق تماس نزدیک با افراد آلوده یا شترهای یککوهانه منتقل میشود و اگرچه شیوع آن محدودتر از برخی بیماریهای تنفسی است، رعایت بهداشت فردی، تشخیص زودهنگام و مراقبت پزشکی نقش مهمی در پیشگیری از انتقال و کاهش عوارض آن دارند.
بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) چیست؟
بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) یکی از بیماریهای ویروسی دستگاه تنفسی است که از زمان شناسایی، توجه پزشکان، پژوهشگران و سازمانهای بهداشتی جهان را به خود جلب کرده است. اگرچه شیوع این بیماری هرگز به گستردگی برخی همهگیریهای جهانی نبوده، اما به دلیل نرخ نسبتاً بالای مرگومیر و توانایی ایجاد بیماری شدید، همچنان یکی از بیماریهای مهم عفونی محسوب میشود.
این بیماری نخستین بار در سال ۲۰۱۲ در عربستان سعودی شناسایی شد. پس از آن، مواردی از ابتلا در کشورهای مختلف گزارش شد که بیشتر آنها به سفر به کشورهای خاورمیانه یا تماس نزدیک با بیماران مرتبط بودند.
عامل ایجاد کننده بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس)
این بیماری توسط ویروسی به نام MERS-CoV ایجاد میشود. این ویروس از خانواده بزرگ کروناویروسها است؛ همان خانوادهای که ویروس عامل بیماری کووید-۱۹ نیز به آن تعلق دارد، اما مرس و کووید-۱۹ دو بیماری کاملاً متفاوت هستند. مطالعات نشان دادهاند که شترهای یککوهانه مهمترین مخزن حیوانی این ویروس هستند. پژوهشگران معتقدند ویروس سالها در جمعیت شترها وجود داشته و در برخی شرایط توانسته به انسان منتقل شود.
بیماری چگونه منتقل میشود؟
انتقال بیماری به دو شکل اصلی صورت میگیرد:
- انتقال از شتر آلوده به انسان
- انتقال از انسان به انسان
انتقال از انسان معمولاً در تماس نزدیک اتفاق میافتد؛ برای مثال:
- زندگی در یک خانه با فرد بیمار
- مراقبت از بیمار
- تماس نزدیک در بیمارستان
- تماس با ترشحات تنفسی
خوشبختانه مرس مانند برخی بیماریهای تنفسی بهراحتی در جامعه منتشر نمیشود و معمولاً برای انتقال نیاز به تماس نزدیک وجود دارد.
در بخشی از متن مقاله آمده است:
Around 70% of new or emerging diseases are of animal origin, including MERS-CoV which is transmitted between dromedary camels and people. Human infection occurs from direct contact with dromedaries and possibly indirectly through the handling or consumption of camel-related raw products or secretions (e.g. milk and urine). Human-to-human transmission is possible and occurs predominantly among close contacts (family and household members) and in health-care settings (health-care workers and among patients)
حدود ۷۰ درصد از بیماریهای جدید یا نوپدید منشأ حیوانی دارند؛ از جمله ویروس MERS-CoV که میان شترهای یککوهانه و انسانها منتقل میشود. ابتلای انسان در اثر تماس مستقیم با شترهای یککوهانه و احتمالاً بهصورت غیرمستقیم از طریق کار با فرآوردههای خام یا ترشحات مرتبط با شتر (مانند شیر و ادرار) یا مصرف آنها رخ میدهد. انتقال بیماری از انسان به انسان نیز امکانپذیر است و عمدتاً در میان افراد دارای تماس نزدیک (اعضای خانواده و ساکنان یک خانه) و در محیطهای درمانی (بین کارکنان بهداشتی-درمانی و بیماران) اتفاق میافتد.
نقش شترها در انتقال بیماری
یکی از ویژگیهای مهم بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) ارتباط آن با شترهای یککوهانه است. افرادی که با شترها سروکار دارند، مانند دامداران، دامپزشکان و کارکنان کشتارگاهها، بیشتر در معرض خطر قرار میگیرند. همچنین مصرف شیر خام شتر یا گوشتی که بهدرستی پخته نشده باشد میتواند خطر انتقال را افزایش دهد.
علائم بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس)
شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است. برخی افراد علائم خفیفی دارند، در حالی که برخی دیگر دچار بیماری شدید میشوند. علائم شایع عبارتاند از:
- تب
- سرفه
- تنگی نفس
- لرز
- درد عضلات
- خستگی شدید
- سردرد
در برخی بیماران نیز مشکلات گوارشی مانند:
- اسهال
- تهوع
- استفراغ
مشاهده میشود.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
برخی افراد احتمال بیشتری برای ابتلا به نوع شدید بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) دارند، از جمله:
- سالمندان
- بیماران قلبی
- افراد مبتلا به دیابت
- بیماران کلیوی
- افراد دارای ضعف سیستم ایمنی
- بیماران ریوی مزمن
در این افراد احتمال بستری شدن و بروز عوارض بیشتر است.
دوره نهفتگی بیماری
دوره نهفتگی یعنی فاصله بین ورود ویروس به بدن و شروع علائم. در مرس معمولاً این دوره بین ۲ تا ۱۴ روز است و میانگین آن حدود ۵ تا ۶ روز گزارش شده است.
عوارض بیماری
در موارد شدید، بیماری میتواند مشکلات جدی ایجاد کند، از جمله:
- ذاتالریه شدید
- نارسایی تنفسی
- نیاز به دستگاه تنفس مصنوعی
- نارسایی کلیه
- شوک
- اختلال عملکرد چند اندام
به همین دلیل تشخیص سریع اهمیت زیادی دارد.
چگونه بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) تشخیص داده میشود؟
پزشکان برای تشخیص از چند روش استفاده میکنند. مهمترین روش، آزمایش مولکولی PCR است که وجود ویروس را در نمونههای تنفسی بررسی میکند. همچنین ممکن است از:
- عکس قفسه سینه
- سیتی اسکن
- آزمایش خون
- بررسی میزان اکسیژن خون
نیز استفاده شود.
درمان بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس)
در حال حاضر درمان اختصاصی و قطعی برای مرس وجود ندارد. درمان بیشتر بر حمایت از بدن بیمار تمرکز دارد، مانند:
- تأمین اکسیژن
- کنترل تب
- جبران کمآبی
- مراقبتهای ویژه در موارد شدید
- استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی در صورت نیاز
پژوهشهای مختلفی درباره داروهای ضد ویروس انجام شده، اما هنوز درمان استاندارد و قطعی معرفی نشده است.
آیا برای این ویروس، واکسنی وجود دارد؟
در حال حاضر واکسن تایید شده و مورد استفاده عمومی برای مرس وجود ندارد. با این حال، پژوهشگران در کشورهای مختلف روی تولید واکسنهای مؤثر کار کردهاند و همچنان تحقیقات ادامه دارد.
راههای پیشگیری
پیشگیری مؤثرترین راه مقابله با بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) است. توصیههای مهم عبارتاند از:
- شستن مرتب دستها
- رعایت بهداشت تنفسی
- استفاده از ماسک در محیطهای درمانی
- پرهیز از تماس با افراد بیمار
- اجتناب از مصرف شیر خام شتر
- پخت کامل گوشت
- رعایت اصول بهداشتی هنگام تماس با شترها
مراقبت از بیماران
اگر فردی به بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) مبتلا شود، رعایت نکات زیر اهمیت دارد:
- استراحت کافی
- نوشیدن مایعات
- مصرف داروها طبق نظر پزشک
- ایزوله بودن تا کاهش احتمال انتقال
- مراجعه فوری در صورت تشدید تنگی نفس
تفاوت بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) با دو بیماری مشابه
بیماری مرس ممکن است به علت شباهت علایم با بیماری هایی نظیر سرماخوردگی یا کووید-19 اشتباه گرفته شود.
تفاوت مرس با سرماخوردگی
گاهی افراد علائم اولیه مرس را با سرماخوردگی اشتباه میگیرند. سرماخوردگی معمولاً بیماری خفیفی است و طی چند روز بهبود پیدا میکند، اما مرس ممکن است به سرعت باعث درگیری شدید ریهها شود. بنابراین اگر فرد سابقه سفر به مناطق درگیر بیماری یا تماس با بیمار مشکوک داشته باشد، باید سریعاً به پزشک مراجعه کند.
تفاوت مرس با کووید-۱۹
هر دو بیماری توسط کروناویروسها ایجاد میشوند، اما تفاوتهای مهمی دارند.
- مرس:
- انتقال محدودتر
- مرگومیر بیشتر
- ارتباط با شترها
- کووید-۱۹:
- انتقال بسیار آسانتر
- همهگیری جهانی
- سویههای متعدد
این تفاوتها باعث میشود راهبردهای کنترل این دو بیماری تا حدی متفاوت باشند.
اهمیت کنترل عفونت در بیمارستانها
بخش مهمی از انتقال مرس در مراکز درمانی رخ داده است. به همین دلیل رعایت اصول کنترل عفونت بسیار اهمیت دارد:
- استفاده از تجهیزات حفاظت فردی
- ضدعفونی تجهیزات
- تهویه مناسب
- جداسازی بیماران
- آموزش کارکنان درمانی
آیا همه مبتلایان به بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) علائم شدید دارند؟
خیر. برخی افراد ممکن است علائم بسیار خفیفی داشته باشند یا حتی بدون علامت باشند. اما همین افراد نیز در شرایط خاص میتوانند ویروس را به دیگران منتقل کنند؛ بنابراین رعایت دستورالعملهای بهداشتی اهمیت زیادی دارد.

وضعیت جهانی بیماری
بیشتر موارد بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) در کشورهای خاورمیانه، بهویژه عربستان سعودی، گزارش شده است. با این حال، به دلیل سفرهای بینالمللی، مواردی از ابتلا در کشورهای دیگر نیز مشاهده شده است. سازمانهای بهداشتی جهان با پایش مستمر، بررسی موارد مشکوک و اجرای اقدامات کنترل عفونت تلاش میکنند از گسترش این بیماری جلوگیری کنند.
آیا باید نگران بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) باشیم؟
برای بیشتر مردم، احتمال ابتلا به مرس پایین است. با این حال، آگاهی از علائم، رعایت بهداشت فردی و توجه به توصیههای بهداشتی هنگام سفر یا تماس با حیوانات میتواند خطر ابتلا را تا حد زیادی کاهش دهد. ترس بیش از حد مفید نیست، اما داشتن اطلاعات صحیح و علمی میتواند به تصمیمگیری بهتر و محافظت از سلامت فردی و اجتماعی کمک کند.
سوالات متداول
1. آیا بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) مسری است؟
بله. این بیماری از طریق تماس نزدیک با فرد مبتلا یا در برخی موارد از شتر آلوده به انسان منتقل میشود.
2. آیا همه مبتلایان به بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) فوت میکنند؟
خیر. بسیاری از افراد بهبود پیدا میکنند، اما بیماری در برخی افراد، بهویژه کسانی که بیماری زمینهای دارند، میتواند بسیار شدید باشد.
3. آیا کودکان هم مبتلا میشوند؟
بله، اما موارد ابتلا در کودکان نسبت به بزرگسالان کمتر گزارش شده است.
4. آیا مصرف شیر خام شتر خطرناک است؟
بله. مصرف شیر خام شتر میتواند احتمال انتقال برخی عوامل بیماریزا از جمله ویروس مرس را افزایش دهد. توصیه میشود فقط از محصولات پاستوریزه یا کاملاً فرآوری شده استفاده شود.
5. آیا آنتیبیوتیکها مرس را درمان میکنند؟
خیر. مرس یک بیماری ویروسی است و آنتیبیوتیکها روی ویروس اثری ندارند، مگر اینکه عفونت باکتریایی ثانویه نیز وجود داشته باشد.
6. چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر فرد دچار تب، سرفه، تنگی نفس شده باشد و سابقه تماس با بیمار مبتلا یا سفر به مناطق درگیر را داشته باشد، باید هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کند.
تجربه بیماران
علی، ۴۸ ساله:«بعد از یک سفر کاری به عربستان مریض شدم. ابتدا فکر میکردم فقط سرما خوردهام. تب و سرفه داشتم و تصور میکردم با چند روز استراحت خوب میشوم. اما وقتی نفس کشیدن برایم سخت شد، به بیمارستان مراجعه کردم و متوجه شده به بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) مبتلا شدهام. چند روز تحت مراقبت بودم و خوشبختانه با درمانهای حمایتی و استراحت کافی بهبود پیدا کردم. بعد از این تجربه فهمیدم که نباید علائم تنفسی شدید را نادیده گرفت.»
مریم، ۳۶ ساله:«یکی از اعضای خانوادهام که از حج برگشته بود، به بیماری مبتلا شده بود و همه ما تحت نظر قرار گرفتیم. خوشبختانه با رعایت دقیق بهداشت، استفاده از ماسک و محدود کردن تماسها، بیماری به سایر اعضای خانواده منتقل نشد. این تجربه به من نشان داد که رعایت توصیههای بهداشتی واقعاً موثر است.»
جمعبندی
بیماری مرس (سندرم تنفسی خاورمیانه مرس) اگرچه نسبت به بسیاری از بیماریهای تنفسی شیوع کمتری دارد، اما به دلیل احتمال بروز عوارض شدید، نیازمند توجه جدی است. شناخت علائم اولیه، آگاهی از راههای انتقال، رعایت اصول بهداشت فردی، پرهیز از تماس غیرضروری با منابع احتمالی آلودگی و مراجعه بهموقع به مراکز درمانی، مهمترین اقدامات برای کاهش خطر ابتلا و جلوگیری از گسترش بیماری هستند.
منابع:
https://www.cdc.gov/mers/about/index.html
https://www.nhs.uk/conditions/middle-east-respiratory-syndrome-mers/




